سلول و بافت
فصلنامه

بررسی تاثیر مسدودکننده‌های کانال‌ کلسیم بر سمیت سلولی دوکسوروبیسین در رده‌ها‌ی سلولی سرطان پستان MDA-MB-231 و MCF-7

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

الهام قادری 1
راحله شاکری 2

1 کارشناس‌ارشد، گروه علوم زیستی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران، elhamghaderi8@gmail.com

2 استادیار، گروه علوم زیستی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران، r.shakeri@uok.ac.ir

https://doi.org/10.61882/JCT.16.2.132
چکیده
هدف: هدف این مطالعه ارزیابی تاثیر ترکیبی دو داروی مسدودکننده­ی کانال­ کلسیمی شامل آملودیپین و دیلتیازم بر سمیت دوکسوروبیسین در رده­های سلولی سرطان پستان است. مواد و روش‫ها: سلول­های MDA-MB-231 و MCF-7 با غلظت­های مختلف آملودیپین، دیلتیازم به‫صورت تکی و در ترکیب با دوکسوروبیسین به‫مدت 48 و 72 ساعت تیمار شدند. بقای سلولی با تست MTT بررسی شد. مقادیر IC50 از منحنی دوز-پاسخ، محاسبه شد. اثر ترکیبی داروها با محاسبه شاخص ترکیبی (CI) مورد بررسی قرار گرفت. فعالیت کاسپاز-3/7 به‫عنوان نشانگر القای آپوپتوزیس با روش سنجش آنزیمی مبتنی بر سوبسترای رنگ­زا (Ac-DEVE-pNA) در لیز سلول­های تیمارشده  اندازه­گیری شد. نتایج: نتایج نشان داد که آملودیپین و دیلتیازم با برابر با  اثر مهاری بر تکثیر سلول­های سرطانی MDA-MB-231 و MCF-7 به‫صورت وابسته به غلظت و زمان دارند. ارزیابی فعالیت کاسپاز-3/7 در لیز سلول‌های تیمارشده با داروها نشان داد که آملودیپین باعث افزایش فعالیت کاسپاز-3/7 در هر رده­ی سلولی می‌شود که نشان‌دهنده القای آپوپتوزیس است. در سلول‌های تیمارشده با دیلتیازم، فعالیت کاسپاز-3/7 تنها در سلول‌های MCF-7 مشاهده شد، در حالی‫که فعالیت کاسپاز-3/7 در سلول‌های MDA-MB-231 کم‫تر از کنترل بود که نتیجه­گیری در این خصوص نیازمند مطالعات بیشتر است. مقدار CI ، در اکثر غلظت­ها بزرگ‌تر از یک بود که نشان‌دهنده تداخل آملودیپین و دیلتیازم با اثر سیتوتوکسیک دوکسوروبیسین در طیف وسیعی از غلظت‌ها است. نتیجه­گیری: آملودیپین و دیلتیازم نه تنها قادر به القای مرگ سلولی در سلول­های سرطانی هستند، بلکه در غلظت­های پائین در اثر سیتوتوکسیک دوکسوروبیسین تداخل ایجاد می­کنند. این نتایج اهمیت بررسی تعاملات دارویی مسدودکننده‌های کانال کلسیمی با شیمی‌درمانی را برجسته می‌سازد.

تازه های تحقیق

-

کلیدواژه‌ها

آملودیپین
سرطان پستان
مسدودکننده‌های کانال‌ کلسیمی
شیمی‌درمانی
دیلتیازم
dor -

عنوان مقاله English

Assessing the Impact of Calcium Channel Blockers on Doxorubicin-Induced Cytotoxicity in MDA-MB-231 and MCF-7 Breast Cancer Cell Lines

نویسندگان English

E Ghaderi 1
R Shakeri 2
1 MSc, Department of Biological Science, Faculty of Science, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Biological Science, Faculty of Science, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran.
چکیده English

Introduction: Breast cancer is the second leading cause of cancer-related mortality in women. Breast cancer is a multi-step process involving various types of cells, and its prevention remains a global challenge. One of the best ways to prevent breast cancer is through early detection. The upregulation of calcium channels is associated with the proliferation and progression of cancer cells, including breast cancer. The calcium channel blockers are a chemically heterogeneous group that prevents the entry of calcium into the muscle cells of blood vessels and the heart. It has been demonstrated that calcium channel blockers exhibit cytotoxic effects on various types of cancer. Doxorubicin is a well-established chemotherapeutic agent used in the treatment of cancer. Two commonly used calcium channel blockers are amlodipine and diltiazem. However, their interactions with common chemotherapeutic agents such as doxorubicin, which face limitations of cardiotoxicity and cellular resistance, have not been fully investigated.
Aims: This study aimed to evaluate the combined effects of two calcium channel blockers, including amlodipine and diltiazem, on doxorubicin cytotoxicity in breast cancer cell lines.
Materials and Methods: Different concentrations of amlodipine and diltiazem were prepared. Their effects were evaluated both alone and in combination with low concentrations of doxorubicin (which showed minimal cytotoxic effects) on cell proliferation and survival of MDA-MB-231 and MCF-7 human breast cancer cell lines at 48 and 72 hours using the MTT assay. The MTT assay is a colorimetric test that assesses cell metabolic activity. It measures the reduction of MTT, a yellow tetrazole, to purple formazan by mitochondrial enzymes in viable cells. The amount of formazan produced is directly proportional to the number of living cells, making it a useful method for evaluating cell viability and proliferation. Apoptosis is a programmed cell death process that plays a critical role in maintaining tissue homeostasis and eliminating damaged or unwanted cells. Caspase-3/7 activity in drug-treated cell lysates was evaluated to assess apoptosis. All tests were performed at least three times. Differences between samples were analyzed using the t-test and one-way ANOVA, and curves were plotted using Microsoft Excel.
Results: The results of this study demonstrated that both amlodipine and diltiazem inhibited the proliferation of MDA-MB-231 and MCF-7 cancer cells in a concentration- and time-dependent manner. Evaluation of caspase-3/7 activity in the cells treated with amlodipine revealed an increase in caspase-3/7 activity in both cell lines, indicating the induction of apoptosis. In cells treated with diltiazem, caspase-3/7 activity was observed only in MCF-7 cells, while the activity of caspase-3/7 in MDA-MB-231 cells was lower than the control group. Investigating the cytotoxic effect of doxorubicin in the presence of amlodipine and diltiazem showed that these drugs interfered with most cytotoxic concentrations of doxorubicin.
Discussion: The results of this study showed that increasing the concentration of amlodipine and diltiazem, as well as extending the treatment duration, caused cell death in both MDA-MB-231 and MCF-7 cell lines. Caspase-3 and -7 act as executioner enzymes in apoptosis (programmed cell death). The increased activity of caspase 3/7 in MDA-MB-231 and MCF-7 cells treated with amlodipine suggests that amlodipine can induce apoptosis through caspase-dependent pathways. Similarly, increased caspase 3/7 activity was observed in MCF-7 cells treated with diltiazem. However, in MDA-MB-231 cells treated with diltiazem, caspase activity was significantly lower compared to the control group. This unexpected result may indicate that diltiazem induces cell death independently of caspase 3/7 in this cell line, but further experiments are needed to definitively confirm this hypothesis. Calcium is an important regulator of many essential cellular functions and generally acts as a mitogen to stimulate growth in most proliferating cells. It has been reported that tumors typically have abnormally high calcium levels, due to excessive influx of extracellular calcium or the ability of cancerous mitochondria to maintain higher calcium concentrations.  The high levels of intracellular calcium production may activate the calcium second messenger cascade, promoting the overgrowth of certain malignant cells. Human breast cancer cell lines HT-39 and MCF-7, the human promyelocytic leukemia cell line HL-60, and the leukemia cell line L1210, have shown calcium-dependent proliferation. Okazaki et al.  confirmed these findings and demonstrated that the HL-60 cells grow in a manner dependent on extracellular calcium. Additionally, Yonda et al. showed that the growth of a breast cancer cell line (VX2) is tightly regulated by extracellular calcium levels. However, other studies have that removing calcium from the growth medium of some tumorigenic cell lines, such as transformed fibroblasts, hepatic hematomas, mouse embryonic 3T3 cells, and human ovarian cells, does not affect their growth. Therefore, the role of calcium in cell death and proliferation is complicated. Doxorubicin is a widely used chemotherapy drug for breast cancer. Given the high prevalence of hypertension worldwide, cancer patients undergoing chemotherapy often use calcium channel blockers like amlodipine and diltiazem to control blood pressure. Given that amlodipine and diltiazem can induce cancer cell death by blocking calcium channels, this study investigated the cytotoxic effect of doxorubicin in the presence of low concentrations of these drugs on both cell lines. The results showed that amlodipine significantly affected the cytotoxic effect of doxorubicin. This effect depends on concentration and treatment duration. At lower concentrations, amlodipine reduced doxorubicin-induced cell death, and at higher concentrations, due to increased doxorubicin levels, it could not inhibit the drug's toxic effects. Diltiazem is another calcium channel blocker used to lower blood pressure. It has been reported that diltiazem is less potent in lowering blood pressure than amlodipine. Diltiazem also had similar effects to amlodipine. It had antagonistic effects on doxorubicin cytotoxicity at different concentrations and depending on the duration of treatment. Diltiazem, a calcium channel blocker, is known as a P-gp (P-glycoprotein) inhibitor, which reduces cardiotoxicity caused by chemotherapeutic agents. Further studies are needed to explore the underlying mechanisms and therapeutic implications of these findings.
Conclusion: Amlodipine and diltiazem not only induce cell death in cancer cells but also interfere with the cytotoxic effects of doxorubicin at low concentrations. These results highlight the importance of investigating drug interactions between calcium channel blockers and chemotherapeutic agents.

کلیدواژه‌ها English

Amlodipine
Breast Cancer
Calcium Channel Blockers
Chemotherapy
Diltiazem
  • مقدمه

سرطان پستان شایع‌ترین سرطان در زنان است و در بین علل مرگ و میر ناشی از سرطان در زنان، رتبه دوم را دارد. تصمیمات درمانی که در گذشته عمدتا براساس ویژگی­های آناتومیک بیماری مانند محل و اندازه­ی تومور بود، اکنون در حال تغییر به مکانیسم‌های بیولوژیکی زمینه‌ای است (1). انواع اصلی درمان سرطان سینه عبارتند از: جراحی، پرتودرمانی (Radio therapy)، شیمی‌درمانی (Chemo therapy)، هورمون درمانی (Endocrin therapy) و درمان هدفمند (2). مسدودکننده‌های کانال کلسیم یک گروه ناهمگن از نظر ساختاری و عملکردی هستند که به‫طور گسترده‌ای برای کنترل فشار خون و مدیریت علائم آنژین  (Angina) مورد استفاده قرار می‌گیرند (3, 4). کانال­های کلسیمی منافذ ریزی بر روی سطح سلول هستند که اجازه­ی عبور یون کلسیم را به داخل سلول می­دهند. کانال های کلسیمی حساس به ولتاژ نوع L از زیر واحد­های α2δ ،β ،α1 و γ تشکیل شده است که این زیر واحدها همگی توالی­یابی شده و ژن­های آن‫ها شناسایی شده است. زیر واحد α1 جز مهم از کانال کلسیمی است که حاوی منافذ برای عبور یون کلسیم است و در حال حاضر به‫عنوان جایگاه اتصال برای مسدود کننده­های کانال­های کلسیمی می­باشد (5). تحقیقات نشان داده است که بیان و فعالیت کانال‌های کلسیمی نوع L فقط به سلول‌های تحریک‌پذیر محدود نمی‌شود و در سلول‌های سرطانی هم بیان می‌شوند. این کانال‌ها در سلول‌های رده MDA-MB-231 و PDACp53R172H دارای عملکرد هستند، زیرا کلسیم درون سلولی آن‌ها افزایش می‌یابد (6). آپوپتوزیس نوعی مرگ برنامه ریزی شده سلولی است. کلسیم به‫عنوان یونی که به‫طور گسترده در فعالیت­های سلولی نقش دارد، نقش مناسبی در تعدیل آپوپتوزیس هم دارد. در واقع مروری بر مقالات نشان می‫دهد که نقش کلسیم در آپوپتوزیس پیچیده است. آپوپتوزیس به‫دنبال افزایش و کاهش کلسیم داخل سلولی مشاهده شده است با وجود این تظاهرات ظاهرا متناقض، پیشنهاد شده است که افزایش کلسیم ممکن است اندونوکلئازهای وابسته به کلسیم را فعال کند که در تکه­تکه شدن DNA مرتبط با آپوپتوزیس نقش دارند. یک فرضیه جایگزین این است که کلسیم ممکن است ساختار کروماتین هسته­ای را به گونه­ای تغییر دهد که دسترسی آن به اندونوکلئازها را بیشتر کند. مروری بر متون علمی نشان می‫دهد که تاثیر مسدودکننده­های کانال کلسیم بر آپوپتوزیس پیچیده و اغلب متناقض است، اگرچه نشان داده شده است که مسدود­کننده­های کانال کلسیم در برخی رده­های سلولی آپوپتوزیس را مهار می­کنند. گزارشات زیادی هم وجود دارد که نشان می­دهد این مسدودکننده­ها تقویت­کننده­ی آپوپتوزیس در برخی رده­های سلولی هستند. علاوه بر این نشان داده شده است که مسدود­کننده­های کانال کلسیم از رشد سلول­ها و متاستاز در مدل­های مختلف نئوپلازی از جمله کارسینومای پستان جلوگیری می­کنند (7). افزایش کلسیم داخل سلولی با القای آپوپتوزیس و آزادسازی انتقال‌دهنده عصبی مرتبط است. با این‫حال، هر بار که یک انتقال‌دهنده عصبی توسط سلول آزاد می‌شود، نورون‌ها دچار آپوپتوزیس نمی‌شوند. در واقع نقش کلسیم در آپوپتوزیس تابعی از بستر سلول و شرایط فیزیولوژیک آن است (8). با توجه به تائید استفاده از داروهای مسدودکننده­های کانال­های کلسیمی در مصارف انسانی و نقش کلسیم در مسیرهای رشد و بقای سلولی، هدف از این مطالعه بررسی اثرات مسدودکننده‌های کانال‌های کلسیمی دیلتیازم و آملودیپین بر روی سلول‌های سرطانی رده های MDA-MB-231 و MCF-7 در حضور و در غیاب دوکسوروبیسین است.

  • مواد و روش‫ها

رده­های سلولی MCF-7 و MDA-MB-231 از شرکت بن­یاخته، محیط­ کشت سلولی DMEM High Glucose، تریپسین، سرم جنین گاوی (FBS)، بافر فسفات سالین (PBS) و آنتی­بیوتیک پنی­سیلین-استرپتومایسین از شرکت ایده ­زیست نوترکیب، پلیت 96 خانه­ی کف صافِ مختص کشت سلول از Nunc، دی­متیل سولفوکساید (DMSO) و متانول از Carlo Ebra، پودر MTT (3-4,5-dimethylthiazol-2-yl)-2,5-diphenyltetrazolium bromide ) و بافر فسفات از شرکت سیگما خریداری شدند.

 

                                                                                                               

کشت سلولی: سلول­های سرطانی در محیط کشت DMEM با غلظت بالای گلوکز، حاوی حاوی 10 درصد سرم جنینی گاو  (FBS) و 1 درصد پنی‌سیلین-استرپتومایسین در فلاسک‌های T-75 کشت شدند و سپس در انکوباتور حاوی دی­اکسید کربن 5 درصد و دمای 37 درجه­ی سانتیگراد قرار گرفتند. پس از رسیدن سلول‌ها به 80 درصد تراکم، محیط کشت موجود در فلاسک تخلیه و سلول­ها با PBS شسته شد. با استفاده از محلول تریپسین 25/0 درصد، سلول­ها از کف فلاسک جدا شدند. سپس محیط کشت سلولی حاوی سرم به فلاسک اضافه شد تا تریپسین غیرفعال شود. سلول­ها از فلاسک جمع­آوری و به لوله سانتریفیوژ منتقل شد. سلول­ها به‫مدت 5 دقیقه با سرعت 1000 دور در دقیقه سانتریفیوژ شدند. این‫کار باعث می­شود سلول­ها به‫صورت رسوب در انتهای لوله جمع شوند. محلول رویی به‫آرامی دور ریخته شد و به رسوب سلولی، یک میلی­لیتر محیط کشت حاوی سرم اضافه شد. با پیپتاژ، رسوب سلولی به‫صورت سوسپانسیون درآمد. شمارش سلولی انجام شد و در هر چاهک از پلیت 96 خانه­ی مختص کشت سلولی، 15000 سلول در 2/0 میلی­لیتر از محیط کشت سلولی حاوی سرم قرار گرفت. جهت چسبیدن سلول­ها به بستر و گرفتن مورفولوژی، پلیت به‫مدت 16 ساعت در انکوباتور حاوی CO2 قرار گرفت. سپس محیط کشت هر چاهک از پلیت با محیط کشت حاوی غلظت­های مختلف داروها تعویض و دوباره به انکوباتور منتقل شد.  

تست MTT: تست MTT، یکی از متداول­ترین روش­ها برای بررسی بقای سلول­های تیمار شده با ترکیبات دارویی، مولکول­های زیستی و غیره است. اساس این تست، احیای کریستال­های زرد رنگ تترازولیوم به کریستال بنفش رنگ فورمازان توسط آنزیم سوکسینات دهیدروژناز سلول­های زنده است (9). پس از اتمام انکوباسیون داروها با سلول، محیط کشت هر چاهک دور ریخته شد و به‫هر چاهک، 200 میکرولیتر محلول MTT با غلظت 5/0 میلی­گرم در میلی­لیتر اضافه شد. پلیت به‫مدت 3 ساعت به انکوباتور منتقل شد. سپس محلول هر چاهک دور ریخته شد و کریستال­های فورمازان ته­نشین شده در هر چاهک در 100 میکرولیتر DMSO حل شد. در نهایت جذب هر چاهک، در دستگاه میکروپلیت­ریدر (مد Epoch ساخت شرکت بیوتک) در طول موج 570 نانومتر خوانده شد. برای تفسیر نتایج، ابتدا درصد مهار محاسبه شد:

100 × ((جذب کنترل منفی)/ (جذب تست – جذب کنترل منفی)) = درصد مهار

سپس مقدار IC50 (غلظتی از دارو که 50 درصد سلول­ها را از بین می­برد) با استفاده از ترسیم منحنی درصد مهار در برابر غلظت­های مختلف دارو تعیین گردید. درصد بقای سلولی از رابطه زیر به‫دست آمد:

درصد مهار – 100 = درصد بقای سلولی

برای ارزیابی اثر ترکیبی دو دارو (هم‌افزایی، تداخل یا بی‌اثری)، ابتدا درصد مهار پیش‌بینی‌شده (PI) با استفاده از رابطه زیر محاسبه شد (10):

PI (درصد) =(E1+E2) - (E1×E2)

که در آن E1 و E2 به‫ترتیب درصد مهار تجربی هر یک از داروها به‫صورت مجزا هستند. سپس Combination Index (CI) از تقسیم درصد مهارِ پیش­بینی شده (PI) بر درصد مهار تجربیِ ترکیب داروها به‫دست آمد. مقادیر CI در بازه 9/0 تا 1/1 به‫عنوان بی‌اثری، مقادیر بیشتر از 1/1 به‫عنوان اثر تداخلی و مقادیر کم‫تر از 9/0 به‫عنوان اثر هم‌افزایی در نظر گرفته شدند (11).

سنجش فعالیت کاسپاز-3/7: به‫منظور اندازه­گیری فعالیت آنزیم کاسپاز-3/7، رده­های سلولی داخل پتری­دیش (500 هزار سلول در 3 میلی­لیتر محیط کشت) توزیع و داخل انکوباتور به‫مدت 16 ساعت انکوبه شدند. پس از چسبیدن سلول­ها به بستر و گرفتن مورفولوژی، غلظت IC50 از هر دارو به پتری­دیش مربوطه اضافه و 24 ساعت در انکوباتور قرار گرفتند. برای اندازه­گیری فعالیت کاسپاز-3/7 در سلول­های تیمار شده، از کیت سنجش فعالیت آنزیمی کاسپاز-3/7شرکت کیازیست (KCAS96) استفاده شد. مطابق دستورکار کیت، ابتدا اتصال سلول­ها به کف پتری­دیش توسط تریپسین قطع شد و سلول­های شناور توسط سانتریفیوژ رسوب داده شدند و با بافر لیز سلولی موجود درکیت لیز شدند. لیز سلولی به‫مدت 15 دقیقه در دمای 4 درجه­ی سانتی‫گراد با نیروی گریز از مرکز g 36/171سانتریفیوژ و محلول رویی جمع­آوری شد. 50 میکرولیتر از محلول رویی با 50 میکرولیتر محلول بافر کاسپاز، 5/0 میکرولیتر DTT و 5 میکرولیتر سوبسترای کاسپاز-3/7 (Ac-DEVD-pNA) ) مخلوط شد. پس از 5/1 تا 2 ساعت انکوباسیون در دمای 37 درجه­ی سانتی‫گراد، جذب نمونه در 405 نانومتر خوانده شد. براساس دستورالعمل مندرج در کیت، منحنی استاندارد pNA ترسیم و فعالیت آنزیمی محاسبه شد. هم­چنین میزان کل پروتئین موجود در لیز سلول هم با استفاده از روش برادفورد تعیین شد (12).  

  • آنالیزآماری

همه­ی تست­ها حداقل سه ­بار تکرار شد. از آزمون­ T و تحلیل واریانس یک‌طرفه برای مقایسه­ی اختلاف بین نمونه­ها استفاده شد. برای ترسیم منحنی­ها از نرم­افزار اکسل استفاده شد. P-value کم‫تر از 05/0 معنادار در نظر گرفته ‌شد.

  • نتایج

بررسی میزان زنده‌مانی سلول‌‌های MDA-MB-231 و MCF-7 در حضور آملودیپین و دیلتیازم

اثر غلظت‌های مختلف دوکسوروبیسین (µg/mL 001/0، 01/0، 1/0، 5/0) (13)، آملودیپین (µg/mL 5، 25، 75، 125) (14) و دیلتیازم (µg/mL 5، 100، 500، 1000) (15) بر تکثیر و زنده‌مانی دو رده‌ی سلول سرطان سینه‌ی انسانی شامل MDA-MB-231 و MCF-7 در دو بازه زمانی 48 و 72 ساعت با تست MTT ارزیابی شد. همان‫طور که در شکل­ 1 (الف تا ج) قابل مشاهده است با افزایش غلظت داروها و زمان درصد بقای سلول‌ها کاهش می‌یابد. IC50 (غلظتی از دارو که سبب مرگ 50 درصد از جمعیت سلولی می‌شود) محاسبه شده برای هر دارو در جدول 1 درج شده است.

 

 

 

الف

 

 

ب

ج

شکل 1:  نمودار درصد بقای سلول‌های MDA-MB-231 و MCF-7 در حضور غلظت‌های مختلف دوکسوروبیسین (الف)، آملودیپین (ب) و دیلتیازم (ج). نتایج میانگین سه آزمایش مستقل است. p-value کم‫تر از 05/0 معنادار در نظر گرفته‌شده است (*p < 0.05).

جدول 1:  IC50 داروهای مسدودکننده­ی کانال­های کلسیمی و دوکسوروبیسین به‌عنوان کنترل مثبت. نتایج میانگین سه آزمایش مستقل است.

 


IC50 (µg/mL)

دارو

MCF-7

MDA-MB-231

72 ساعت

48 ساعت

72 ساعت

48 ساعت

23/0 ± 0/02

02/0 ± 39/0

02/0 ± 26/0

0/39 ±01/0

دوکسوروبیسین

84/11 ± 1/83

68/6 ± 95/23

5/8 ± 74/30

9/37 ±11

آملودیپین

92/77 ± 38/95

64/49 ± 04/105

80/48 ± 2/69

13/79 ± 73/115

دیلتیازم

 

 بررسی فعالیت آنزیمی کاسپاز 3 و 7 در سلول‌های MDA-MB-231 و MCF-7 تیمار شده با آملودیپین و دیلتیازم

کاسپازها خانواده‌ای از سیستئین پروتئازهای داخل سلولی به‫عنوان عوامل اجرایی آپوپتوزیس هستند. کاسپازهای اجرایی مانند کاسپاز 3و7 توسط کاسپازهای آغازگر مانند کاسپاز 9 از طریق برش پروتئولیتیک فعال می‌شوند. کاسپازهای اجرایی پس از فعال شدن، با ایجاد برش پروتئولیتیک در پروتئین‌های ساختاری و تنظیمی منجر به بروز تغییرات آپوپتوزیسی در سلول می‌شوند. در این پژوهش، به‫منظور بررسی نوع مرگ سلولی القا شده توسط آملودیپین و دیلتیازم، فعالیت کاسپاز-3/7 به‫‫عنوان یکی از شاخص‌های القای آپوپتوزیس در سلول بررسی شد. همان‫طور که در شکل 2 الف قابل مشاهده است فعالیت کاسپاز 3و 7 در سلول MDA-MB-213 تیمار شده با آملودیپین مانند دوکسوروبیسین نسبت به کنترل افزایش یافته است ولی در سلول تیمار شده با دیلتیازم فعالیت کاسپاز نسبت به کنترل به شدت کاهش یافته است که یافتن علت این امر نیازمند آزمایش­های بیشتر است.

بررسی فعالیت آنزیمی کاسپاز-3 و 7 در این پژوهش با استفاده از سوبسترای کروموژنیک Ac-DEVED-pNA بود که سوبسترای مشترک هر دو کاسپاز است. مطالعات مقایسه‌ای بین کاسپاز-۳ و -۷ در سلول‌های انسانی نشان داده است که کاسپاز-۳ در شرایط in vitro فعالیت پروتئولیتیک قوی‌تری نسبت به کاسپاز-۷ در تجزیه سوبسترای DEVD-pNA دارد (16). بنابراین فعالیت آنزیمی مشاهده شده در لیز سلولی MDA-MB-231 مربوط به فعالیت ترکیبی هر دو کاسپاز-3 و -7 (البته با کارایی­های متفاوت) است. به دلیل اینکه سلول‌های MCF-7 فاقد کاسپاز-3 هستند (17)، ارزیابی فعالیت آنزیمی در این رده‌ی سلولی با استفاده از سوبسترای Ac-DEVE-pNA مربوط به کاسپاز-7 است. طبق نتایج مندرج در شکل2 ب، آملودیپین و دیلتیازم سبب افزایش فعالیت کاسپاز-7 در سلول MCF-7 می‌شوند.

 

 

 

 

 

 

 

 

الف

 

ب

 

شکل 2. نمودار درصد فعالیت کاسپاز 3 و 7 در سلول‌ MDA-MB-231 و کاسپاز-7 در سلول MCF-7 درحضور داروی دوکسوروبیسین، دیلتیازم و آملودیپین. اختلاف معنادار فعالیت کاسپاز در مقایسه با کنترل با * نشان داده شده است. p value کم‫تر از 05/0 معنادار در نظر گرفته شده است (*p<0.05).

 

ارزیابی اثر داروهای مسدودکننده­ی کانال­های کلسیمی بر سمیت سلولی دوکسوروبیسین

دوکسوروبیسین یکی از داروهای معمول برای شیمی­درمانی بیماران سرطانی است. در این مطالعه، فعالیت سیتوتوکسیک غلظت‫های مختلف دوکسوروبیسین در حضور دو غلظت از آملودیپین و دیلتیازم (با اثر سیتوتوکسیک کم)  به‫صورت جداگانه بررسی شد. نمودارهای درصد بقای سلول­ها در شکل­های 3 تا 10 آمده است. نتایج اثر سیتوتوکسیک دوکسوروبیسین به تنهایی و در ترکیب با آملودیپین در جدول 2 ارائه شده است. درصد مهار سلولی برای هر یک از داروها به‫صورت جداگانه، درصد مهار تجربی ترکیب دو دارو، درصد مهار پیش‌بینی‌شده و همچنین مقادیر CI در این جدول قابل مشاهده است. مطابق شکل 3، درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (1/0 میکروگرم برمیلی­لیتر) با آملودیپین (5 یا 25 میکروگرم بر میلی­لیتر) بیشتر از درصد بقای پیش­بینی­شده است. براساس مقادیر CI به‌دست‌آمده، این اثر تداخلی است. در مقابل، درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (5/0 میکروگرم برمیلی­لیتر) با آملودیپین (25 میکروگرم بر میلی­لیتر) کمتر از درصد بقای پیش­بینی­شده است. براساس مقادیر CI به‌دست‌آمده، این اثر هم­افزایی است.

درصد بقای سلول­های MDA-MB-231 در حضور غلظت­های مختلف دوکسوروبیسین و آملودیپین با دو غلظت 5 و 25 میکروگرم بر میلی­لیتر در بازه­ی زمانی 72 ساعت در شکل 4 آمده است. درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (001/0، 01/0 میکروگرم برمیلی­لیتر) با آملودیپین (5 یا 25 میکروگرم بر میلی­لیتر) و ­هم­چنین درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (01/0 میکروگرم برمیلی­لیتر) با آملودیپین (25 میکروگرم بر میلی­لیتر) بیشتر از درصد بقای پیش­بینی­شده است. براساس مقادیر CI به‌دست‌آمده، این اثر تداخلی است. در مقابل، درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (5/0 میکروگرم برمیلی­لیتر) با آملودیپین (25 میکروگرم بر میلی­لیتر) کم‫تر از درصد بقای پیش­بینی­شده است. براساس مقادیر CI به‌دست‌آمده، این اثر هم­افزایی است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل 3: نمودار درصد بقای سلول­های MDA-MB-231 در حضور غلظت­های مختلف دوکسوروبیسین و آملودیپین با دو غلظت 5 و 25 میکرو­گرم بر میلی­لیتر در بازه­ی زمانی 48 ساعت. E: درصد بقای تجربی و P: درصد بقای پیش­بینی­شده. نتایج میانگین سه آزمایش مستقل است. اختلاف­های معنادار درصد بقای سلولی P و E با غلظت ثابت آملودیپین با * نشان داده‌شده است. P-value کم‫تر از 05/0 معنادار در نظر گرفته‌شده است (*p < 0.05).

 

 

شکل 4: نمودار درصد بقای سلول­های MDA-MB-231 در حضور غلظت­های مختلف دوکسوروبیسین و آملودیپین با دو غلظت 5 و 25 میکروگرم بر میلی­لیتر در بازه­ی زمانی 72 ساعت. E: درصد بقای تجربی و P: درصد بقای پیش­بینی­شده. نتایج میانگین سه آزمایش مستقل است. اختلاف­های معنادار درصد بقای سلولی P و E با غلظت ثابت آملودیپین با * نشان داده‌شده است. p-value کم‫تر از 05/0 معنادار در نظر گرفته‌شده است (*p < 0.05).

 

 

جدول 2: شاخص­های اثر سیتوتوکسیک دوکسوروبیسین و آملودیپین در ترکیب با یکدیگر بر رده سلولی MDA-MB-231 در زمان‌های 48 و 72 ساعت. نتایج میانگین سه آزمایش مستقل است. (√ (هم­افزایی): CI<0.9، - (بی­اثر):0.9≤CI≤1.1، × (تداخلی): CI>1.1

 

رده سلولی

زمان

نام ترکیب

درصد مهار دوکسوروبیسین

درصد مهار آملودیپین

درصد مهار ترکیبی (تجربی)

درصد مهار ترکیبی (پیش­بینی شده)

CI

اثر

آملودیپین (میکروگرم بر میلی­لیتر)

دوکسوروبیسین (میکروگرم بر میلی­لیتر)

MDA-MB-231

48 ساعت

5

001/0

37/2 ±5/5

06/0 ± 27/9

73/3 ± 8/16

16/2 ± 01/14

37/0 ± 89/0

-

01/0

5/2 ± 95/6

00/0 ± 18/13

27/2 ± 32/15

17/0 ± 16/1

-

1/0

43/0 ± 32/30

05/1 ± 93/32

39/0 ± 59/36

02/0 ± 11/1

×

5/0

83/0 ± 56/39

96/0 ± 34/47

76/0 ± 45

01/0 ± 95/0

-

25

001/0

37/2 ± 5/5

06/0 ± 63/10

25/3 ± 13/11

44/2 ± 58/15

55/0 ± 49/1

-

01/0

5/2 ± 95/6

65/1 ± 86/13

54/2 ± 87/16

35/0 ± 24/1

-

1/0

43/0 ± 32/30

77/0 ± 16/29

11/0 ± 75/37

03/0 ± 3/1

×

5/0

83/0 ± 56/39

89/2 ± 93/68

09/1 ± 01/46

04/0 ± 67/0

√

72 ساعت

5

001/0

86/4 ± 11/13

49/0 ± 39/12

3/3 ± 82/7

75/4 ± 81/23

57/1 ± 44/3

×

01/0

6/0 ± 75/31

68/3 ± 57/13

92/0 ± 17/40

66/0 ± 08/3

×

1/0

67/0 ± 14/33

63/0 ± 47/41

92/0 ± 39/41

04/0 ± 1

-

5/0

29/1 ± 49/42

97/9 ± 58/53

93/0 ± 59/49

22/0 ± 95/0

-

25

001/0

86/4 ± 11/13

36/6 ± 17/28

88/2 ± 26/9

89/7 ± 63/37

88/1 ± 45/4

×

01/0

6/0 ± 75/31

17/2 ± 45/18

57/4 ± 08/51

13/0 ± 78/2

×

1/0

67/0 ± 14/33

57/3 ± 09/43

22/4 ± 09/52

19/0 ± 22/1

×

5/0

29/1 ± 49/42

64/0 ± 4/93

02/4 ± 77/58

04/0 ± 63/0

√

 

درصد بقای سلول­های MCF-7 در حضور غلظت­های مختلف دوکسوروبیسین و آملودیپین با دو غلظت 5 و 25 میکرو­گرم بر میلی­لیتر در بازه­ی زمانی 48 ساعت در شکل 5 آمده است. مطابق شکل 5، درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (01/0، 1/0 و 5/0 میکروگرم برمیلی­لیتر) با آملودیپین (5 میکروگرم بر میلی­لیتر) بیشتر از درصد بقای پیش­بینی­شده است. هم­چنین، درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (001/0 و 01/0 میکروگرم برمیلی­لیتر) با آملودیپین (25 میکروگرم بر میلی­لیتر) بیشتر از درصد بقای پیش­بینی­شده است. براساس مقادیر CI به‌دست‌آمده، هر دو اثر تداخلی است (جدول 3). در مقابل، درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (5/0 میکروگرم برمیلی­لیتر) با آملودیپین (25 میکروگرم بر میلی­لیتر) کم‫تر از درصد بقای پیش­بینی­شده است. براساس مقادیر CI به‌دست‌آمده، این اثر هم­افزایی است (جدول 3).

درصد بقای سلول­های MCF-7 در حضور غلظت­های مختلف دوکسوروبیسین و آملودیپین با دو غلظت 5 و 25 میکروگرم بر میلی­لیتر در بازه­ی زمانی 72 ساعت در شکل 6 آمده است. درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (001/0، 01/0، 1/0 و 5/0 میکروگرم برمیلی­لیتر) با آملودیپین (5 میکروگرم بر میلی­لیتر) و ­هم­چنین درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (001/0، 01/0، 1/0 میکروگرم بر میلی­لیتر) با آملودیپین (25 میکروگرم بر میلی­لیتر) بیشتر از درصد بقای پیش­بینی­شده است. براساس مقادیر CI به‌دست‌آمده، این اثر تداخلی است (جدول 3). در مقابل، درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (5/0 میکروگرم برمیلی­لیتر) با آملودیپین (25 میکروگرم بر میلی­لیتر) کم‫تر از درصد بقای پیش­بینی­شده است. براساس مقادیر CI به‌دست‌آمده، این اثر هم­افزایی است (جدول 3).

 

 

 

 

شکل 5: نمودار درصد بقای سلول­های MCF-7 در حضور غلظت­های مختلف دوکسوروبیسین و آملودیپین با دو غلظت 5 و 25 میکرو­گرم بر میلی­لیتر در بازه­ی زمانی 48 ساعت. E: درصد بقای تجربی و P: درصد بقای پیش­بینی­شده. نتایج میانگین سه آزمایش مستقل است. اختلاف­های معنادار درصد بقای سلولی P و E با غلظت ثابت آملودیپین با * نشان داده‌شده است. p-value کم‫تر از 05/0 معنادار در نظر گرفته‌شده است (*p< 0.05).

 

 

 

شکل 6: نمودار درصد بقای سلول­های MCF-7 در حضور غلظت­های مختلف دوکسوروبیسین و آملودیپین با دو غلظت 5 و 25 میکروگرم بر میلی­لیتر در بازه­ی زمانی 72 ساعت. E: درصد بقای تجربی و P: درصد بقای پیش­بینی­شده. نتایج میانگین سه آزمایش مستقل است. اختلاف­های معنادار درصد بقای سلولی P و E با غلظت ثابت آملودیپین با * نشان داده‌شده است. p-value ک‫متر از 05/0 معنادار در نظر گرفته‌شده است (*p < 0.05).

 

 

 

 

 

جدول 3: شاخص­های اثر سیتوتوکسیک دوکسوروبیسین و آملودیپین در ترکیب با یکدیگر بر رده سلولی MCF-7 در زمان‌های 48 و 72 ساعت. نتایج میانگین سه آزمایش مستقل است. (√ (هم­افزایی): CI<0.9، - (بی­اثر):0.9≤CI≤1.1، × (تداخلی): CI>1.1

 

 

رده سلولی

زمان

نام ترکیب

درصد مهار دوکسوروبیسین

درصد مهار آملودیپین

درصد مهار ترکیبی (تجربی)

درصد مهار ترکیبی (پیش­بینی شده)

CI

اثر

آملودیپین

دوکسوروبیسین

MCF-7

48 ساعت

5

001/0

53/0 ± 64/8

03/1 ± 77/24

94/2 ± 44/27

3/1 ± 17/31

14/0 ± 15/1

-

01/0

04/0 ± 57/16

39/0 ± 85/30

98/0 ± 15/37

03/0 ± 2/1

×

1/0

56/0 ± 86/17

66/3 ± 78/34

91/0 ± 12/38

09/0 ± 1/1

×

5/0

57/2 ± 25/37

73/1 ± 43/44

6/1 ± 74/52

02/0 ± 19/1

×

25

001/0

53/0 ± 64/8

99/3 ± 47/33

51/0 ± 47/24

57/3 ± 41/39

14/0 ± 61/1

×

01/0

04/0 ± 57/16

01/0 ± 87/25

45/3 ± 66/44

13/0 ± 73/1

×

1/0

56/0 ± 86/17

06/9 ± 12/36

63/3 ± 51/45

29/0 ± 3/1

-

5/0

57/2 ± 25/37

42/3 ± 53/67

09/4 ± 32/58

02/0 ± 86/0

√

72 ساعت

5

001/0

8/1 ± 85/28

4/3 ± 25/33

47/8 ± 49/15

15/1 ± 6/52

73/1 ± 03/4

×

01/0

23/1 ± 04/34

81/1 ± 05/17

63/1 ± 05/56

33/0 ± 31/3

×

1/0

04/1 ± 68/44

64/2 ± 69/29

33/2 ± 1/63

2/0 ± 14/2

×

5/0

48/2 ± 07/57

52/5 ± 05/49

78/1 ± 4/71

19/0 ± 47/1

×

25

001/0

8/1 ± 85/28

4/3 ± 25/33

4/0 ± 06/16

67/2 ± 77/72

18/0 ± 53/4

×

01/0

23/1 ± 04/34

93/1 ± 61/29

51/2 ± 75/74

18/0 ± 53/2

×

1/0

04/1 ± 68/44

76/1 ± 58/31

66/2 ± 78/78

23/0 ± 5/2

×

5/0

48/2 ± 07/57

38/0 ± 69/87

27/2 ± 54/83

02/0 ± 95/0

√

 

درصد بقای سلول­های MDA-MB-231 در حضور غلظت­های مختلف دوکسوروبیسین و دیلتیازم با دو غلظت 5 و 100 میکرو­گرم بر میلی­لیتر در بازه­ی زمانی 48 ساعت در شکل 7 آمده است. مطابق شکل 7، درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (01/0، 1/0 و 5/0 میکروگرم برمیلی­لیتر) با دیلتیازم (5 میکروگرم بر میلی­لیتر) بیشتر از درصد بقای پیش­بینی­شده است. براساس مقادیر CI به‌دست‌آمده، این اثر تداخلی است (جدول 4). در مقابل، درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (5/0 میکروگرم برمیلی­لیتر) با دیلتیازم (100 میکروگرم بر میلی­لیتر) کمتر از درصد بقای پیش­بینی­شده است. براساس مقادیر CI به‌دست‌آمده، این اثر هم­افزایی است (جدول 4). در سایر غلظت­ها، درصد بقای تجربی برابر با درصد بقای پیش­بینی­شده بود.

درصد بقای سلول­های MDA-MB-231 در حضور غلظت­های مختلف دوکسوروبیسین و دیلیتازم با دو غلظت 5 و 100 میکروگرم بر میلی­لیتر در بازه­ی زمانی 72 ساعت در شکل 8 آمده است. درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (01/0 میکروگرم برمیلی­لیتر) با دیلیتازم (5 میکروگرم بر میلی­لیتر) و ­هم­چنین درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (001/0، 01/0، 1/0 میکروگرم بر میلی­لیتر) با دیلتیازم (100میکروگرم بر میلی­لیتر) بیشتر از درصد بقای پیش­بینی­شده است. براساس مقادیر CI به‌دست‌آمده، هر دو اثر تداخلی هستند (جدول 4). در مقابل، درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (5/0 میکروگرم برمیلی­لیتر) با دیلتیازم (100 میکروگرم بر میلی­لیتر) کم‫تر از درصد بقای پیش­بینی­شده است. براساس مقادیر CI به‌دست‌آمده، این اثر هم­افزایی است (جدول 4).

 

 

 

شکل 7: نمودار درصد بقای سلول­های MDA-MB-231 در حضور غلظت­های مختلف دوکسوروبیسین و دیلتیازم با دو غلظت 5 و 100 میکرو­گرم بر میلی­لیتر در بازه­ی زمانی 48 ساعت. E: درصد بقای تجربی و P: درصد بقای پیش­بینی­شده. نتایج میانگین سه آزمایش مستقل است. اختلاف­های معنادار درصد بقای سلولی P و E با غلظت ثابت دیلتیازم با * نشان داده‌شده است. p-value کم‫تر از 05/0 معنادار در نظر گرفته‌شده است (*p< 0.05).

 

 

 

شکل 8: نمودار درصد بقای سلول­های MDA-MB-231 در حضور غلظت­های مختلف دوکسوروبیسین و دیلتیازم با دو غلظت 5 و 100 میکرو­گرم بر میلی­لیتر در بازه­ی زمانی 72 ساعت. E: درصد بقای تجربی و P: درصد بقای پیش­بینی­شده. نتایج میانگین سه آزمایش مستقل است. اختلاف­های معنادار درصد بقای سلولی P و E با غلظت ثابت دیلتیازم با * نشان داده‌شده است. p-value کم‫تر از 05/0 معنادار در نظر گرفته‌شده است (*p< 0.05).

 

 

 

 

 

جدول 4: شاخص­های اثر سیتوتوکسیک دوکسوروبیسین و دیلتیازم در ترکیب با یکدیگر بر رده سلولی MDA-MB-231 در زمان‌های 48 و 72 ساعت. نتایج میانگین سه آزمایش مستقل است. (√ (هم­افزایی): CI<0.9، - (بی­اثر):0.9≤CI≤1.1، × (تداخلی): CI>1.1

 

 

رده سلولی

زمان

نام ترکیب

درصد مهار دوکسوروبیسین

درصد مهار دیلتیازم

درصد مهار ترکیبی (تجربی)

درصد مهار ترکیبی (پیش­بینی شده)

CI

اثر

دیلتیازم

دوکسوروبیسین

MDA-MB-231

48 ساعت

5

001/0

37/2 ± 87/6

36/1 ± 74/21

87/2 ± 6/20

49/3 ± 33/27

33/0 ± 35/1

-

01/0

5/2 ± 95/6

54/2 ± 59/21

09/3 ± 41/27

15/0 ± 28/1

×

1/0

43/0 ± 32/30

81/0 ± 32/34

88/0 ± 65/45

03/0 ± 33/1

×

5/0

83/0 ± 56/39

13/2 ± 5/50

69/1 ± 85/52

08/0 ± 05/1

×

100

001/0

37/2 ± 87/6

29/4 ± 18/23

46/0 ± 99/21

34/2 ± 35/28

12/0 ± 29/1

-

01/0

5/2 ± 95/6

44/0 ± 19/32

24/4 ± 35/28

13/0 ± 88/0

-

1/0

43/0 ± 32/30

86/3 ± 96/52

02/3 ± 34/46

08/0 ± 88/0

-

5/0

83/0 ± 56/39

18/1 ± 5/88

01/2 ± 48/53

03/0 ± 6/0

√

72 ساعت

5

001/0

86/4 ± 11/13

42/10 ± 61/28

7/1 ± 23/21

74/10 ± 95/37

59/0 ± 81/1

-

01/0

66/0 ± 16/32

49/3 ± 19/29

74/7 ± 56/51

08/0 ± 76/1

×

1/0

67/0 ± 14/33

01/1 ± 79/49

54/7 ± 28/52

16/0 ± 05/1

-

5/0

29/1 ± 49/42

29/1 ± 51/66

33/5 ± 05/59

1/0 ± 89/0

-

100

001/0

86/4 ± 11/13

08/5 ± 31/34

07/0 ± 77/13

67/3 ± 04/43

26/0 ± 12/3

×

01/0

66/0 ± 16/32

71/2 ± 97/28

95/2 ± 47/55

2/0 ± 93/1

×

1/0

67/0 ± 14/33

95/0 ± 73/41

9/2 ± 12/56

1/0 ± 35/1

×

5/0

29/1 ± 49/42

32/1 ± 22/93

64/3 ± 19/62

03/0 ± 67/0

√

 

درصد بقای سلول­های MCF-7 در حضور غلظت­های مختلف دوکسوروبیسین و دیلتیازم با دو غلظت 5 و 100 میکرو­گرم بر میلی­لیتر در بازه­ی زمانی 48 ساعت در شکل 9 آمده است. مطابق شکل 9، درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین در همه­ی غلظت­های موردمطالعه، با دیلتیازم (100 میکروگرم بر میلی­لیتر) بیشتر از درصد بقای پیش­بینی­شده است. براساس مقادیر CI به‌دست‌آمده، این اثر تداخلی است (جدول 5). در سایر غلظت­ها، درصد بقای تجربی با درصد بقای پیش­بینی­شده برابر بود.

درصد بقای سلول­های MCF-7 در حضور غلظت­های مختلف دوکسوروبیسین و دیلیتازم با دو غلظت 5 و 100 میکروگرم بر میلی­لیتر در بازه­ی زمانی 72 ساعت در شکل 10 آمده است. درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین در همه­ی غلظت­های موردمطالعه با دیلیتازم (5 میکروگرم بر میلی­لیتر) و ­هم­چنین درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (001/0، 01/0، 1/0 میکروگرم بر میلی­لیتر) با دیلتیازم (100میکروگرم بر میلی­لیتر) بیشتر از درصد بقای پیش­بینی­شده است. براساس مقادیر CI به‌دست‌آمده، هر دو اثر تداخلی هستند (جدول 5). در مقابل، درصد بقای تجربی ترکیب دوکسوروبیسین (5/0 میکروگرم برمیلی‫لیتر) با دیلتیازم (100 میکروگرم بر میلی­لیتر) کم‫تر از درصد بقای پیش­بینی­شده است. براساس مقادیر CI به‌دست‌آمده، این اثر هم­افزایی است (جدول 5).

 

 

 

شکل 9: نمودار درصد بقای سلول­های MCF-7 در حضور غلظت­های مختلف دوکسوروبیسین و دیلتیازم با دو غلظت 5 و 100 میکرو­گرم بر میلی­لیتر در بازه­ی زمانی 48 ساعت. E: درصد بقای تجربی و P: درصد بقای پیش­بینی­شده. نتایج میانگین سه آزمایش مستقل است. اختلاف­های معنادار درصد بقای سلولی P و E با غلظت ثابت دیلتیازم با * نشان داده‌شده است. p-value کم‫تر از 05/0 معنادار در نظر گرفته‌شده است (*p< 0.05).

 

 

 

شکل 10: نمودار درصد بقای سلول­های MCF-7 در حضور غلظت­های مختلف دوکسوروبیسین و دیلتیازم با دو غلظت 5 و 100 میکرو­گرم بر میلی­لیتر در بازه­ی زمانی 72 ساعت. E: درصد بقای تجربی و P: درصد بقای پیش­بینی­شده. نتایج میانگین سه آزمایش مستقل است. اختلاف­های معنادار درصد بقای سلولی P و E با غلظت ثابت دیلتیازم با * نشان داده‌شده است. p-value کم‫تر از 05/0 معنادار در نظر گرفته‌شده است (*p< 0.05).

 

 

 

 

 

جدول 5: شاخص­های اثر سیتوتوکسیک دوکسوروبیسین و دیلتیازم در ترکیب با یکدیگر بر رده سلولی MCF-7 در زمان‌های 48 و 72 ساعت. نتایج میانگین سه آزمایش مستقل است. (√ (هم­افزایی): CI<0.9، - (بی­اثر):0.9≤CI≤1.1، × (تداخلی): CI>1.1

 

رده سلولی

زمان

نام ترکیب

درصد مهار دوکسوروبیسین

درصد مهار دیلتیازم

درصد مهار ترکیبی (تجربی)

درصد مهار ترکیبی (پیش­بینی شده)

CI

اثر

دیلتیازم

دوکسوروبیسین

MCF-7

48 ساعت

5

001/0

53/0 ± 33/8

85/5 ± 06/8

12/2 ± 14/27

08/5 ± 98/15

22/0 ± 6/0

-

01/0

04/0 ± 55/16

15/0 ± 03/33

88/4 ± 5/23

14/0 ± 71/0

-

1/0

56/0 ± 86/17

09/1 ± 41/34

27/5 ± 69/24

18/0 ± 72/0

-

5/0

57/2 ± 25/37

01/2 ± 52/45

95/5 ± 37/42

16/0 ± 93/0

-

100

001/0

53/0 ± 33/8

15/4 ± 64/38

35/4 ± 41/23

02/4 ± 46/43

59/0 ± 93/1

×

01/0

04/0 ± 55/16

39/1 ± 08/30

36/3 ± 54/48

09/0 ± 61/1

×

1/0

56/0 ± 86/17

63/1 ± 66/36

23/3 ± 35/49

15/0 ± 35/1

×

5/0

57/2 ± 25/37

1/5 ± 98/50

04/2 ± 34/61

12/0 ± 21/1

×

72 ساعت

5

001/0

8/1 ± 81/27

74/0 ± 64/23

81/3 ± 46/10

23/1 ± 66/44

29/1 ± 58/4

×

01/0

23/1 ± 04/34

16/3 ± 23/19

77/0 ± 43/49

51/0 ± 63/2

×

1/0

04/1 ± 68/44

83/1 ± 5/35

08/1 ± 58/57

05/0 ± 62/1

×

5/0

48/2 ± 5/58

39/3 ± 18/56

04/2 ± 18/68

1/0 ± 22/1

×

100

001/0

8/1 ± 81/27

01/2 ± 95/39

09/0 ± 06/25

43/2 ± 66/56

1/0 ± 26/2

×

01/0

23/1 ± 04/34

36/4 ± 16/36

94/1 ± 41/60

22/0 ± 69/1

×

1/0

04/1 ± 68/44

41/1 ± 73/40

55/1 ± 8/66

03/0 ± 64/1

×

5/0

48/2 ± 5/58

34/1 ± 67/87

85/0 ± 13/75

02/0 ± 86/0

√

 

5-بحث

سرطان سینه شایع‌ترین نوع سرطان در میان زنان است (18). از جمله داروهای رایج برای درمان سرطان سینه، دوکسوروبیسین است که به‫دلیل قدرت ضدسرطانی بالای خود شناخته شده است. با این حال، استفاده از دوکسوروبیسین با مشکلاتی نظیر سمیت قلبی و مقاومت دارویی همراه است که این دارو را در درمان سرطان محدود می‌کند (19). تحقیقات زیادی برای درک مکانیسم‌های سمیت قلبی دوکسوروبیسین انجام شده که از جمله آن‌ها می‌توان به تشکیل رادیکال‌های آزاد و اختلال در مدیریت کلسیم اشاره کرد (20). در سال‌های اخیر، تلاش­های زیادی برای یافتن ترکیبات ضد سرطانی صورت گرفته است. بسیاری از این ترکیبات با داشتن سازوکارهای مختلف مانند استفاده از آنتی­ بادی­های مونوکلونال، ایمنی درمانی در درمان سرطان هنوز جهت کاربردهای بالینی مورد تائید قرار نگرفته­اند و تأیید نهایی آن‌ها به سرمایه‌گذاری و تحقیقات بیشتر نیاز دارد که مسیری طولانی است. یکی از مسیرهای کوتاه برای یافتن داروهای ضد سرطانی جدید، جستجوی این ترکیبات در میان داروهای تائید شده برای بیماری­های غیرسرطان است (21, 22). آملودیپین و دیلتیازم از داروهای کاهنده‌ی فشار خون هستند که با انسداد کانال­های کلسیمی مانع ورود کلسیم به‫داخل سلول و انقباض عضلانی می­شوند. این فرآیند سبب شل شدن رگ­های خونی و در نهایت کاهش فشار خون می­شود. در این پژوهش اثر غلظت­های مختلف آملودیپین و دیلتیازم هرکدام به تنهایی بر روی دو رده‌ی سلول سرطان سینه انسانی MDA-MB-231 و MCF-7 در دو بازه­ی زمانی 48 و 72 ساعت بررسی شد. از دوکسوروبیسین به عنوان کنترل مثبت استفاده شد. نتایج نشان داد افزایش غلظت داروها و زمان باعث القای مرگ در دو رده‌ی سلولی MDA-MB-231 و MCF-7 می­شود. سلول‌های MDA-MB-231 سلول‌هایی با قدرت تهاجمی بالا و فاقد گیرنده‌ی استروژن می‌باشند ولی سلول‌های MCF-7 دارای گیرنده استروژن با قدرت تهاجمی پایین هستند (23). نشان داده شده است که سلول‌های MCF-7 تکثیر وابسته به کلسیم را دارند (24, 25). هم­چنین در این پژوهش، فعالیت کاسپاز 3 و 7 به‫عنوان عوامل اجرایی آپوپتوزیس در لیز سلول­های تیمار شده با آملودیپین و دیلتیازم بررسی شد. افزایش فعالیت کاسپاز 3 و 7 در هر دو رده­ی سلولی تیمار شده با آملودیپین و سلول­های MCF-7 تیمار شده با دیلتیازم مشاهده شد، اما در سلول MDA-MB-231 تیمار شده با دیلتیازم فعالیت کاسپاز به‫شدت نسبت به گروه کنترل کاهش یافت که ممکن است به‫دلایل مختلفی باشد. یکی از فرضیه­ها، القای مرگ سلولی مستقل از کاسپاز-3/7 توسط دیلتیازم است. اظهار نظر قطعی در این زمینه نیازمند انجام آزمایش­های بیشتر است.

تایلور و همکاران (26) نشان دادند که مسدودکننده‌های کانال‌های کلسیمی (CCBs) شامل آملودیپین، دیلتیازم و وراپامیل تکثیر سلول‌های سرطان پستان انسانی HT-39 را به شیوه‌ای وابسته به غلظت مهار کردند (26). کلسیم به‫عنوان یک تنظیم‌کننده مهم بسیاری از عملکردهای ضروری سلولی شناخته می‌شود و در اکثر سلول‌های در حال تکثیر کلسیم به‫عنوان یک میتوژن عمومی برای تحریک رشد عمل می‌کنند. سایر پیام‌رسان‌های مرتبط با اثرات میتوژنیک شامل فسفولیپیدهای تولید شده و دی‌آسیل گلیسرول هستند. نشان داده شده است که در حضور دی‌آسیل گلیسرول، پروتئین کیناز C با افزایش کلسیم آزاد سیتوزولی فعال می‌شود. علاوه بر این، نشان داده شده است که افزایش گذرا در کلسیم سیتوزولی باعث فعال‌شدن گیرنده کلسیم کالمودولین می‌شود که ممکن است نقش مهمی در تنظیم تکثیر داشته باشد. متکالف و همکاران (27) گزارش کردند که تومورها به‫طور کلی دارای سطوح غیرعادی کلسیم بالایی هستند. پیشنهاد شده است که سطح بالای کلسیم به‫دلیل هجوم بیش از حد کلسیم خارج سلولی یا توانایی میتوکندریایی نئوپلاستیک برای حفظ غلظت‌های بالاتر کلسیم است. این احتمال وجود دارد که سطوح بالای تولید کلسیم درون سلولی باعث افزایش فعال‌شدن سیستم پیام‌رسان دوم کلسیم شده و در نتیجه افزایش رشد بیش از حد برخی از سلول‌های بدخیم ایجاد شود (25, 27). نشان داده شده است که رده‌های سلولی سرطان سینه انسانی HT-39 و MCF-7 و رده سلولی لوسمی پرومیلوسیتیک انسانی HL-60  و رده سلولی لوسمی L1210 تکثیر وابسته به کلسیم را نشان می‌دهند (24, 25). اوکازاکی و همکاران (28) این نتایج را تایید کرده‌اند و نشان دادند که رده سلولی HL-60 رشد وابسته به کلسیم خارج سلولی را نشان می‌دهد. علاوه بر این، یوندا و همکاران (29) نشان دادند که رشد یک رده سلولی سرطان پستان (VX2) به‫شدت توسط غلظت کلسیم خارج سلولی تنظیم می‌شود. با این‫حال، سایر مطالعات نشان داده‌اند که حذف کلسیم از محیط رشد سلولی برخی از رده‌های سلولی تومورزا که از فیبروبلاست‌های تغییر یافته، هماتوم کبدی، سلول‌های 3T3 جنین موش، و سلول‌های تخمدان انسان به دست می‌آیند، تغییری در رشد سلولی ایجاد نمی‌کند (30, 31).

دوکسوروبیسین از داروهای پرمصرف در شیمی­درمانی افراد مبتلا به سرطان سینه است. با توجه به شیوع بالای بیماری فشار خون در جهان، افراد مبتلا به سرطان و تحت درمان با شیمی­درمانی ممکن است از داروهای مسدودکننده­ی کانال­های کلسیمی برای کنترل فشار خون استفاده کنند. با توجه به این‫که آملودیپین و دیلتیازم با انسداد کانال­های کلسیمی قادر به القای مرگ در سلول­های سرطانی هستند، در این پژوهش اثر سیتوتوکسیک دوکسوروبیسین در حضور غلظت­های پائین آملودیپین و دیلتیازم بر روی هر دو رده­ی سلولی مورد بررسی قرار گرفت. از آملودیپین با غلظت­های 5 و 25 برای بررسی اثر آن در حضور غلظت­های مختلف دوکسوروبیسین استفاده شد.

یافته­ها نشان داد که آملودیپین به‫طور معناداری اثر سیتوتوکسیک دوکسوروبیسین را تحت تاثیر قرار می‌دهد. این تاثیر بسته به غلظت و مدت زمان تیمار متغیر است. آملودیپین در غلظت‌های پایین‌تر، توانایی کاهش مرگ سلولی ناشی از دوکسوروبیسین را داشته و در غلظت‌های بالاتر، به علت افزایش غلظت دوکسوروبیسین، قادر به مهار اثرات سمی آن نیست. آملودیپین یک عضو از زیرگروه دی‌هیدروپیریدینی مسدودکننده‌های کانال‌های کلسیم است. دارای فعالیت آنتی‌اکسیدانی غشایی- لیپیدی قوی است که کاملاً مستقل از مدولاسیون کانال کلسیم است (32). ساتوشی یامناکا و همکاران (20) نشان دادند که آملودیپین به طور قابل توجهی آپوپتوزیس ناشی از دوکسوروبیسین را در سلول­های قلبی با سرکوب مسیر آپوپتوزیس میتوکندری از طریق خواص آنتی‌اکسیدانی خود مهار می‌کند. محمد القودا (33) همسو با نتایج ما گزارش کردند که آملودیپین به‫طور قابل توجهی رشد سلول‌های سرطان سینه انسان MDA-MB-231 و MCF-7 را به‫روشی وابسته به غلظت مهار می­کند و از تشکیل کلونی در سلول‌های MCF-7 جلوگیری می­کند. مطالعات اخیر همچنین اثرات مهاری آملودیپین و سایر CCBها را بر مسیر ERK1/2 در سرطان معده، کبد، تخمدان و پوست نشان داده است. روی هم رفته، پژوهش­ها اثرات سرکوب‌کننده آملودیپین را بر تکثیر سلولی، مقاومت به آپوپتوزیس و پتانسیل تومورزایی از طریق مهار پروتئین‌های سیگنال‌دهنده اصلی مانند ERK1/2 و Bcl-2 برجسته می‌کنند. علاوه بر این، درمان با آملودیپین منجر به افزایش سطح کاسپاز 3 و 7 در سلول‌های MDA-MB-231 شد که با کاهش پروتئین ضدآپوپتوزیس Bcl-2 همراه بود. آملودیپین با کاهش بیان اینتگرین β1 قدرت تهاجمی سلول‌های MDA-MB-231 کم می­کند (33). علاوه بر این، وونگ و همکاران (34) گزارش کردند که تیمار سلول‌های سرطانی با مهارکننده‌های کانال کلسیم در غلظت­های بالا سبب القای آپوپتوزیس مستقل از کاسپاز در سلول­های سرطان سینه می­شوند. در مطالعه لی لین لیو  و همکاران (35) مقایسه نقش آنتاگونیست‌های کلسیم دی‌هیدروپیریدین نیفدیپین، نیترندیپین، آملودیپین بر سمیت کلیوی ناشی از دوکسوروبیسین در موش صحرایی با استفاده از رویکردهای بیوشیمیایی، هیستوپاتولوژیک و ایمونوهیستوشیمی بررسی کردند. نتایج این مطالعه به وضوح نشان داد که آملودیپین سمیت کلیوی ناشی از دوکسوروبیسین را کاهش می­دهد در حالی که نیفدیپین و نیترندیپین هیچ تاثیری نداشتند.

دیلتیازم از دیگر داروهای مسدودکننده­ی کانال­های کلسیمی است که برای کاهش فشار خون مورداستفاده قرار می­گیرد. گزارش شده است که قدرت دیلتیازم در کاهش فشار خون کم‫تر از آملودیپین است (36). دیلتیازم نیز اثرات مشابهی با آملودیپین داشته است. این دارو در غلظت‌های مختلف و بسته به‫مدت زمان تیمار، اثرات متقابلی بر سمیت سلولی دوکسوروبیسین داشت.  همدان المالکی و همکاران (37) گزارش کردند دیلتیازم با برگرداندن مقاومت دارویی در سلول­های سرطان سینه سمیت سلولی دوکسوروبیسین را برای سلول­ها افزایش می­دهد و در عین­حال سمیت قلبی دوکسوروبیسین را کاهش می­دهد. یکی از نکات قابل توجه در گزارش فوق این است که ارزیابی سمیت قلبی دوکسوروبیسین در آن، با اندازه­گیری سطح آنزیمی کراتین کیناز و مالون دی آلدهید و هم­چنین سطح گلوتاتیون پراکسیداز و ظرفیت آنتی ­اکسیدانتی موش­های تحت تیمار با دوکسوربیسین در حضور دیلتیازم بود در حالی‫که ارزیابی توانایی دیلتیازم در برگرداندن مقاومت دارویی دوکسوروبیسین با استفاده از سلول­های MCF-7 مقاوم به دوکسوروبیسین بود. دیلتیازم یک مسدودکننده کانال‌های کلسیمی به‫عنوان یکی از مهارکننده‌های P-gp (P – گلیکوپروتئین) شناخته می‌شود که باعث کاهش سمیت قلبی ناشی از عوامل شیمی‌درمانی می‌شود. هشام المهدی و همکاران (38) نشان دادند که دیلتیازم به‫طور هم‌افزایی سمیت سلولی جمسیتابین یا 5-FU (5 فلوئورواوراسیل) را در برابر سلول‌های سرطانی پانکراس، احتمالاh از طریق مهار بیان P-gp، افزایش می‌دهد. بنابراین، درمان هم‫زمان دیلتیازم با جمسیتابین یا 5-FU ممکن است برای بهبود نتیجه درمانی سرطان پانکراس مفید باشد. ظرفیت دیلتیازم برای القای آپوپتوزیس و ژن‌های پروآپوپتوزیس در سلول‌های سرطانی قبلا گزارش شده است. به‫عنوان مثال مسون و همکاران(7) گزارش کردند که اختلال در سطح کلسیم داخل سلولی توسط مسدودکننده‌های کانال کلسیم با مرگ برنامه‌ریزی شده سلولی مرتبط است. همچنین، کادور و همکاران (39)، بیان کردند که اختلال در سطح کلسیم درون سلولی، چندین فرآیند آسیب‌رسان به سلول مانند آپوپتوزیس را به‌کار می‌گیرد. مسدودکننده‌های کانال کلسیم می‌توانند باعث فعال شدن کاسپاز 3 و ژن پروآپوپتوزیس Bax شوندکه با نتایج پژوهش ما همسو است (38). رده سلولی HL-60 یک رده سلولی لوسمی انسانی است که برای تحقیقات آزمایشگاهی در مورد تشکیل سلول‌های خونی و فیزیولوژی استفاده شده است. اثرات مسدودکننده‌های کانال کلسیم (CCBs) وراپامیل و دیلتیازم بر سمیت روبراتوکسین B در سلول‌های HL-60 مورد بررسی قرار گرفت. هیتوشی ناگاشیما و همکاران (40) گزارش کردند تیمار سلول­های HL-60 با روبراتوکسین B باعث جوانه­زدن، تکه‌تکه شدن و متراکم شدن سلول‌ها شد. میزان این تغییرات مورفولوژیکی در سلول‌هایی که هم‫زمان با روبراتوکسین B و CCBs (دیلتیازم یا وراپامیل) تیمار شده بودند بسیار کمتر از سلول‌هایی بود که فقط با روبراتوکسین B تیمار شده بودند. CCBها سمیت روبراتوکسین B را بر روی زنده ماندن سلولی به دلیل عملکرد محافظتی خود کاهش دادند. چن و همکاران (36) گزارش کردند که دیلتیازم متاستاز را در سلول­های سرطان سینه مهار می­کند (36).

  • نتیجه‌گیری

نتایج این پژوهش نشان داد که آملودیپین و دیلتیازم، علاوه بر اثرات کاهنده فشار خون، توانایی مهار رشد سلول‌های سرطانی را دارند. این داروها با مهار کانال‌های کلسیمی، قادر به القای مرگ سلولی در رده‌های سلولی سرطان سینه هستند. از طرفی، تاثیر این داروها به غلظت و مدت زمان تیمار بستگی دارد که نیازمند تحقیقات بیشتر برای تعیین دوزهای بهینه در درمان سرطان است. هم­چنین بررسی اثر سیتوتوکسیک دوکسوروبیسین در حضور داروهای مسدودکنند­ه­های کانال­های کلسیمی (آملودیپین و دیلتیازم) نشان داد که این داروها نه تنها می­توانند مرگ سلولی را  در سلول‌های سرطانی سینه القا کنند بلکه می‌توانند سمیت سلولی دوکسوروبیسین را تحت تhثیر قرار دهند (جدول 6). بنابراین، استفاده همزمان از مسدودکننده‌های کانال کلسیمی با دوکسوروبیسین ممکن است اثربخشی درمانی آن را تحت تأثیر قرار دهد و لزوم بررسی دقیق‌تر این تعاملات دارویی در مطالعات آینده را برجسته می‌سازد.

جدول 6: نتایج اثر سیتوتوکسیک غلظت‌های مختلف دوکسوروبیسین در حضور مسدودکننده­های کانال­های کلسیمی (×: اثر تداخلی، -: بی­اثر، √: اثر هم­افزایی).

دارو

MDA-MB-231

MCF-7

48 ساعت

72 ساعت

48 ساعت

72 ساعت

دوکسوروبیسین (µg/mL)

دوکسوروبیسین (µg/mL)

دوکسوروبیسین (µg/mL)

دوکسوروبیسین (µg/mL)

0.001

0.01

0.1

0.5

0.001

0.01

0.1

0.5

0.001

0.01

0.1

0.5

0.001

0.01

0.1

0.5

آملودیپین (5 µg/mL)

-

-

×

-

×

×

-

-

-

×

×

×

×

×

×

×

آملودیپین (25 µg/mL)

-

-

×

√

×

×

×

√

×

×

-

√

×

×

×

√

دیلتیازم (5 µg/mL)

-

×

×

×

-

×

-

-

-

-

-

-

×

×

×

×

دیلتیازم (100 µg/mL)

-

-

-

√

×

×

×

√

×

×

×

×

×

×

×

√

7-تشکر و قدردانی

پژوهش حاضر در قالب پایان­نامه دانشجوی کارشناسی­ارشد تحت حمایت مالی معاونت پژوهشی دانشگاه کردستان انجام شد. از دانشگاه کردستان کمال تشکر و قدردانی می‫شود. هیچ کدام از نویسندگان این مطالعه، افراد و یا دستگاه‫ها تعارض منافعی برای انتشار این مقاله ندارند. 

-

  1. DeSantis C, Siegel R, Bandi P, Jemal A. Breast cancer statistics, 2011. CA: a cancer journal for clinicians. 2011; 61(6): 408-18.
  2. Nounou MI, ElAmrawy F, Ahmed N, Abdelraouf K, Goda S, Syed-Sha-Qhattal H. Breast cancer: conventional diagnosis and treatment modalities and recent patents and technologies. Breast cancer: basic and clinical research. 2015; 9: BCBCR. S29420.
  3. Azoulay L, Soldera S, Yin H, Bouganim N. Use of calcium channel blockers and risk of breast cancer: a population-based cohort study. Epidemiology. 2016; 27(4): 594-601.
  4. Eisenberg MJ, Brox A, Bestawros AN. Calcium channel blockers: an update. The American journal of medicine. 2004; 116(1): 35-43.
  5. WM Yousef WM, Omar AH, Morsy MD, Abd El-Wahed MM, Ghanayem NM. The mechanism of action of calcium channel blockers in the treatment of diabetic nephropathy. International Journal of Diabetes and Metabolism. 2005; 13(2): 76-82.
  6. Jacquemet G, Baghirov H, Georgiadou M, Sihto H, Peuhu E, Cettour-Janet P, et al. L-type calcium channels regulate filopodia stability and cancer cell invasion downstream of integrin signalling. Nature communications. 2016; 7(1): 1-17.
  7. Mason RP. Calcium channel blockers, apoptosis and cancer: is there a biologic relationship? Journal of the American College of Cardiology. 1999; 34(7): 1857-66.
  8. Mason RP. Effects of calcium channel blockers on cellular apoptosis: implications for carcinogenic potential. Cancer. 1999; 85(10): 2093-102.
  9. Van Meerloo J, Kaspers GJ, Cloos J. Cell sensitivity assays: the MTT assay. Cancer cell culture: methods and protocols. 2011: 237-45.
  10. Duarte D, Vale N. Evaluation of synergism in drug combinations and reference models for future orientations in oncology. Current research in pharmacology and drug discovery. 2022; 3: 100110.
  11. Wang S, Zhang H, Cheng L, Evans C, Pan CX. Analysis of the cytotoxic activity of carboplatin and gemcitabine combination. Anticancer Res. 2010; 30(11): 4573-8.
  12. Bradford MM. A rapid and sensitive method for the quantitation of microgram quantities of protein utilizing the principle of protein-dye binding. Analytical biochemistry. 1976; 72: 248-54.
  13. Guerriero E, Sorice A, Capone F, Storti G, Colonna G, Ciliberto G, et al. Combining doxorubicin with a phenolic extract from flaxseed oil: Evaluation of the effect on two breast cancer cell lines. International journal of oncology. 2017; 50(2): 468-76.
  14. Alqudah MAY, Al-Samman R, Azaizeh M, Alzoubi KH. Amlodipine inhibits proliferation, invasion, and colony formation of breast cancer cells. Biomedical reports. 2022; 16(6): 50.
  15. Taylor JM, Simpson RU. Inhibition of cancer cell growth by calcium channel antagonists in the athymic mouse. Cancer research. 1992; 52(9): 2413-8.
  16. Nakatsumi H, Yonehara S. Identification of functional regions defining different activity in caspase-3 and caspase-7 within cells. The Journal of biological chemistry. 2010; 285(33): 25418-25.
  17. Twiddy D, Cohen GM, MacFarlane M, Cain K. Caspase-7 is directly activated by the∼ 700-kDa apoptosome complex and is released as a stable XIAP-caspase-7∼ 200-kDa complex. Journal of Biological Chemistry. 2006; 281(7): 3876-88.
  18. Toğaçar M, Ergen B, Cömert Z. Application of breast cancer diagnosis based on a combination of convolutional neural networks, ridge regression and linear discriminant analysis using invasive breast cancer images processed with autoencoders. Medical hypotheses. 2020; 135: 109503.
  19. Octavia Y, Tocchetti CG, Gabrielson KL, Janssens S, Crijns HJ, Moens AL. Doxorubicin-induced cardiomyopathy: from molecular mechanisms to therapeutic strategies. Journal of molecular and cellular cardiology. 2012; 52(6): 1213-25.
  20. Yamanaka S, Tatsumi T, Shiraishi J, Mano A, Keira N, Matoba S, et al. Amlodipine inhibits doxorubicin-induced apoptosis in neonatal rat cardiac myocytes. Journal of the American College of Cardiology. 2003; 41(5): 870-8.
  21. Rojas EA, Corchete LA, San-Segundo L, Martínez-Blanch JF, Codoner FM, Paíno T, et al. Amiloride, an old diuretic drug, is a potential therapeutic agent for multiple myeloma. Clinical Cancer Research. 2017; 23(21): 6602-15.
  22. Wuerth R, Thellung S, Bajetto A, Mazzanti M, Florio T, Barbieri F. Drug-repositioning opportunities for cancer therapy: novel molecular targets for known compounds. Drug discovery today. 2016; 21(1): 190-9.
  23. Marinello PC, Panis C, Silva TNX, Binato R, Abdelhay E, Rodrigues JA, et al. Metformin prevention of doxorubicin resistance in MCF-7 and MDA-MB-231 involves oxidative stress generation and modulation of cell adaptation genes. Scientific reports. 2019; 9(1): 5864.
  24. Cory JG, Carter GL, Karl RC. Calcium ion-dependent proliferation of L1210 cells in culture. Biochemical and biophysical research communications. 1987; 145(1): 556-62.
  25. Simpson RU, Arnold AJ. Calcium antagonizes 1, 25-dihydroxyvitamin D3 inhibition of breast cancer cell proliferation. Endocrinology. 1986; 119(5): 2284-9.
  26. Taylor J, Simpson R. Inhibition of cancer cell growth by calcium channel antagonists in the athymic mouse. Cancer research. 1992; 52(9): 2413-8.
  27. Metcalfe JC, Pozzan T, Smith GA, Hesketh TR. A calcium hypothesis for the control of cell growth. Biochem Soc Symp. 1980; 45: 1-26.
  28. Okazaki T, Mochizuki T, Tashima M, Sawada H, Uchino H. Role of intracellular calcium ion in human promyelocytic leukemia HL-60 cell differentiation. Cancer research. 1986; 46(12_Part_1): 6059-63.
  29. Yoneda T, Kitamura M, Ogawa T, Aya S-I, Sakuda M. Control of VX2 carcinoma cell growth in culture by calcium, calmodulin, and prostaglandins. Cancer research. 1985; 45(1): 398-405.
  30. Balk SD, Polimeni PI, Hoon BS, LeStourgeon DN, Mitchell RS. Proliferation of Rous sarcoma virus-infected, but not of normal, chicken fibroblasts in a medium of reduced calcium and magnesium concentration. Proceedings of the National Academy of Sciences. 1979; 76(8): 3913-6.
  31. Swierenga S, Whitfield J, Morris H. The reduced extracellular calcium requirement for proliferation by neoplastic hepatocytes. In vitro. 1978; 14: 527-35.
  32. Packer M, O'Connor CM, Ghali JK, Pressler ML, Carson PE, Belkin RN, et al. Effect of amlodipine on morbidity and mortality in severe chronic heart failure. New England Journal of Medicine. 1996; 335(15): 1107-14.
  33. Alqudah MA, Al-Samman R, Azaizeh M, Alzoubi KH. Amlodipine inhibits proliferation, invasion, and colony formation of breast cancer cells. Biomedical reports. 2022; 16(6): 50.
  34. Wong B-S, Chiu L-Y, Tu D-G, Sheu G-T, Chan T-T. Anticancer effects of antihypertensive L-type calcium channel blockers on chemoresistant lung cancer cells via autophagy and apoptosis. Cancer Management and Research. 2020: 1913-27.
  35. Liu L-L, Li Q-X, Xia L, Li J, Shao L. Differential effects of dihydropyridine calcium antagonists on doxorubicin-induced nephrotoxicity in rats. Toxicology. 2007; 231(1): 81-90.
  36. Horwitz LD, Weinberger HD, Clegg L. Comparison of amlodipine and long-acting diltiazem in the treatment of mild or moderate hypertension. American journal of hypertension. 1997; 10(11): 1263-9.
  37. Al-malky HS, Damanhouri ZA, Al Aama JY, Al Qahtani AA, Ramadan WS, AlKreathy HM, et al. Diltiazem potentiation of doxorubicin cytotoxicity and cellular uptake in human breast cancer cells. Breast Cancer Management. 2019; 8(4): BMT31.
  38. El-Mahdy HA, El-Husseiny AA, Kandil YI, El-Din AMG. Diltiazem potentiates the cytotoxicity of gemcitabine and 5-fluorouracil in PANC-1 human pancreatic cancer cells through inhibition of P-glycoprotein. Life sciences. 2020; 262: 118518.
  39. Kaddour-Djebbar I, Lakshmikanthan V, Shirley RB, Ma Y, Lewis RW, Kumar MV. Therapeutic advantage of combining calcium channel blockers and TRAIL in prostate cancer. Molecular cancer therapeutics. 2006; 5(8): 1958-66.
  40. Nagashima H, Goto T. Calcium channel blockers verapamil and diltiazem impaired rubratoxin B-caused toxicity in HL60 cells. Toxicology letters. 2000; 118(1-2): 47-51.

 

سلول و بافت
دوره 16، شماره 2
تابستان 1404
صفحه 132-155

  • تاریخ دریافت 11 شهریور 1404

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

سرقت ادبی

تماس با ما