تاثیر آمادگی قلبی تنفسی، تسلط فراانگیزشی، هیجانات و استرس تنشی – کوششی در کشتی¬گیران نخبه: رویکرد نظریه بازگشتی

نوع مقاله: علمی - پژوهشی

-

چکیده

هدف: این مطالعه نظریه بازگشتی را به کار برد تا در یک فعالیت شبیه‌سازی شده برای کشتی‌گیران، نقش تسلط فراانگیزشی، هیجانات، استرس تنشی-کوششی و آمادگی قلبی تنفسی را مشخص نماید.
مواد و روش‌ها: در این مطالعه نیمه تجربی به صورت هدفمند 20 کشتی‌گیر نخبه از شهر اهواز انتخاب و از مقیاس تسلط هدف محور برای تعیین تسلط فراانگیزشی و از آزمون آستراند برای مشخص شدن اکسیژن مصرفی بیشینه (Vo2 max) کشتی‌گیران استفاده شد. در پیش آزمون از پرسشنامه استرس تنشی کوششی استفاده شد، سپس نمونه‌ها در  فعالیتی شبیه سازی شده بر روی تردمیل در 3 مرحله 2 دقیقه‏ای با استراحت30 ثانیه‌ای بین مراحل،شروع به دویدن کردند، در پس آزمون، کشتی‏گیران دوباره همان پرسشنامه را تکمیل نمودند. ضربان قلب کشتی‌گیران نیز در مراحل آزمون ثبت گردید. بعد از بررسی نرمال بودن داده‌ها با استفاده از آزمون کلوموگروف- اسمیرنوف و برابری واریانس‌ها (آزمون لون)، داده‌ها به کمک روش آماری تحلیل واریانس یک طرفه با اندازه‌گیری تکراری، آزمون t مستقل و آزمون پیگردی LSD تحلیل شد.
نتایج: نتایج نشان داد بین کشتی‌گیران هدف محور و فعالیت محور در متغیرهای هیجانات منفی (sig=0.001)، ضربان قلب (sig=0.01)، استرس تنشی (sig=0.001) و استرس کوششی (sig=0.001) تفاوت معنی داری وجود دارد. مقایسه میانگین گروه‌ها نشان داد کشتی‌گیران فعالیت محور هیجان مثبت (90/2) بالاتر و هیجانات منفی (44/1)، استرس تنشی (72/1) و استرس کوششی (63/1) پایین‌تری را نسبت به کشتی‌گیران هدف محور داشتند.
نتیجه‌گیری: نتایج نشان دادکشتی‌گیران با شناخت حالت‌های فراانگیزشی و شرکت در فعالیت‌هایی که با هدف عملکرد بهتر، هیجانات خوشایند و استرس کمتر انجام می‌گیرد، احتمال دارد هر چه سریعتر به اهداف از پیش تعیین شده خود برسند. نتایج به طور کلی از اصول موجود در نظریه بازگشتی حمایت می‌کند.
 

کلیدواژه‌ها


مقدمه

افراد بر اساس تفاوت­های فردی و با توجه به علاقه­های خود الویت­های ورزشی و تمرینی خود را مشخص می­کنند. حال این سوال پیش می­آید که چه عواملی علاقه­های تمرینی و ورزشی افراد را مشخص می­کند؟ برای پاسخ به این سوال از نظریه بازگشتی استفاده می­شود. نظریه بازگشتی، دیدگاه بوجود آمده در روانشناسی ورزشی می­باشد که به ساختار ذهنی افراد با در نظر گرفتن انگیزش توجه می­نماید. این نظریه بر حالت­های فراانگیزشی((Metamotivation و فرایندهای بازگشتی که میان این حالت­ها اتفاق می­افتد، متمرکز است. حالت ­برجسته شخص (حالت ذهنی که شخص در آن لحظه فعال می­باشد) به عنوان فراانگیزشی توصیف می­شود که موجب می­شود شخص برای یک لحظه چیزی را بخواهد یا به آن چیز تمایل داشته باشد (1). همچنین کر(Kerr) و همکاران (2) اظهار می­کنند که "حالت‏های فراانگیزشی، حالت­های ذهنی هستند که ساختار انگیزشی را برای شروع فعالیتهای بعدی تشکیل می­دهند". اپتر(Apter) (1) بیان می­­کند که یکی از روش­هایی که افراد می­توانند از همدیگر در سطح فراانگیزشی متفاوت باشند استعداد یا تمایل بیشتر آن‎ها در یک حالت نسبت به حالت دیگر است. چنین تمایلی در این نظریه اشاره به تسلط(Dominance) دارد. در این نظریه دو نوع تسلط، هدف‎محور (Dominance) و فعالیت محور (Paratelic) وجود دارد. تسلط هدف‎محور از لغت یونانی تلوز (Teloos) گرفته شده و به معنی هدف می­باشد. افراد هدف‎محور، افرادی نسبتا جدی، دارای برنامه و کاملا هدفمند و متمرکز روی فعالیت هستند. در این حالت فرد ترجیح می­دهد انگیختگی پایینی داشته باشد (3 و 4) زیرا انگیختگی پایین فرد را قادر می­سازد احساس خوشایندی کند، در حالی‎که اگر فرد انگیختگی بالایی را تجربه کند، در این حالت او احساس اضطراب می­کند (5). حالت مخالف، تسلط فعالیت‎محور از لغت یونانی پارا (Para) گرفته شده به معنی در کنار هم یا اطراف است و در این حالت افراد بیشتر به مفاهیم علاقمند بوده تا به اهداف. افراد در حالت فعالیت‎محور به‎عنوان بازیگوش و خودانگیخته توصیف می­شوند به‎طوری‎که آن‎ها نسبت به ­ انگیختگی، احساس شادی می­کنند و از موقعیت‎های غیرقابل پیش بینی لذت می­برند. افراد در این حالت ترجیح می­دهند سطح بالایی از انگیختگی را تجربه کرده که به عنوان هیجان­زدگی در نظر گرفته می­شود (4و 6).

تعدادی از مطالعات بر ارتباط بین تسلط فراانگیزشی و اولویت‏های ورزشی  تمرکز کرده­اند (7، 8، 9و10). این مطالعات نشان داده‎اند که افراد هدف‎محور ورزش‎های استقامتی مثل دوی ماراتن و دوچرخه‎سواری را ترجیح می­دهند، در حالی‎که افراد فعالیت‎محور ورزش‎های سرعتی و انفجاری  مانند دوی سرعت را ترجیح می­دهند. موفقیت در ورزش حداقل در بخش ورزشکاران نخبه به عوامل متعدد فیزیولوژیکی از جمله نوع تارهای عضلانی موجود و حتی ضربان قلب نیز مرتبط است. تعداد زیادی از مطالعات نشان داده­اند که افراد فعالیت محور نسبت به دیگر افراد دارای تارهای تند انقباض بیشتری در عضلات ساق پای خود هستند (11و 12). اسوباک (Svebak) و همکاران (13)گزارش کردند که افراد فعالیت‎محور عمدتا دارای تارهای عضلانی تند انقباض هستند در حالی که افراد هدف‎محور عمدتا دارای تارهای عضلانی کند انقباض هستند. سپس اسوباک (1999) با استفاده از نظریه بازگشتی رابطه مثلثی که شامل ویژگی‎های انگیزشی (Motivational characteristic)، اولویت‎های ورزشی/ تمرینی (Sport or exercise preference) و ویژگی‎های بیولوژیکی(Biological composition) بود را پیشنهاد داد (14). اسوباک پیشنهاد کرد زمانی که این سه مولفه­ با هم باشند (مثلا افراد هدف‎محور با تارهای عضلانی کند انقباض افرادی هستند که در فعالیت‎های استقامتی شرکت می کنند) این افراد احتمالا در ورزش‎های مورد نظر موفق هستند و از شرکت در مسابقات لذت می برند. این موضوع بیشتر در ورزشکاران نخبه گزارش شده است (15). در بخش ضربان قلب نیز تاتچر (Thatcher) و همکاران (10) نشان دادند که شرکت کنندگان هدف‎محور در فعالیت­های استقامتی ضربان قلب پایین­تری را تجربه می­کردند، در حالی‎که شرکت کنندگان فعالیت‎محور در فعالیت انفجاری بر اساس آزمون وینگیت، نسبت به شرکت­کنندگان هدف‎محور ضربان قلب پایین­تری را تجربه می­کردند.

نظریه بازگشتی علاوه بر تسلط فراانگیزشی، بر وضعیت فعلی افراد (حالت فراانگیزشی) تاکید می­کند. برای هر حالت فراانگیزشی هم سطوح ترجیح داده شده و هم سطوح واقعی متغیرهای تجربی گوناگون وجود دارد. سطوح ترجیح داده شده توسط حالت فراانگیزشی فرد (اگر فرد هدف‎محور باشد انگیختگی پایین را ترجیح می دهد، اما فرد فعالیت‎محور انگیختگی بالا را ترجیح می دهد) تعیین می شود، اما سطوح واقعی توسط ادراک فرد از موقعیت تمرین و رقابت تعیین می‏شود. اگر سطوح ترجیح داده شده و واقعی با یکدیگر متناسب باشند شخص هیجانات مثبت (Positive emotion) را تجربه میکند، اما اگر سطوح ترجیح داده شده و واقعی با یکدیگر متناسب نباشند شخص هیجانات منفی (Negative emotion) را تجربه می‌کند. عدم تناسب بین سطوح ترجیح داده شده و سطوح واقعی باعث استرس تنشی (Tension stress) نیز می‎گردد. به طور مشابه استرس تنشی زمانی رخ می­دهد که شخص در حالتی باشد و نتواند به احساسی از توان که در این حالت آرزو می­کرده دست یابد. پاسخ افراد به استرس تنشی به عنوان استرس کوششی (Effort stress) شناخته می شود. کر و همکاران (16، 17 و 18)، الکسیس(Alixcy) و همکاران (19)، لگرند (Legrand) و همکاران (20) و تاتچر و همکاران (10) به بررسی انواع هیجانات و استرس تنشی و کوششی در افراد هدف‎محور و فعالیت‎محور در انواع ورزش­ها پرداختند. نتایج حاکی از ارتباط بین هیجانات مثبت، انگیختگی و استرس پایین با نوع ورزش و نوع تسلط فراانگیزشی افراد است. در این مطالعات شرکت­کنندگان هدف محور در فعالیت­های استقامتی هیجانات مثبت و استرس پایین­تری را نسبت به شرکت­کنندگان فعالیت‎محور تجربه می­کنند، برعکس، شرکت­کنندگان فعالیت‎محور در مقایسه با شرکت­کنندگان هدف محور در فعالیت‎ها و ورزش­های انفجاری و سرعتی هیجانات مثبت و استرس پایین­تری را تجربه می­کنند. بنابراین افراد با شناخت حالت‎های فراانگیزشی خود  و شرکت در فعالیت­هایی که با هدف عمل‎کرد بهتر و استرس کمتر انجام می­دهند می­توانند فعالیت‏های لذت بخش ورزشی را به طور موثرتری برنامه­ریزی کنند.

 با توجه به مطالبی که ذکر گردید اهمیت تحقیق حاضر بررسی  هیجانات، استرس و ضربان قلب کشتی­گیران نخبه در یک فعالیت شبیه‎سازی شده به کشتی، همچنین آزمون طرح مثلثی اسوباک می­باشد که بتواند رهنمون ورزشکاران و مربیان شود تا ورزشکاران بتوانند احساسات خود را حین ورزش درک کنند و احساس لذت و شادی بیشتری را از ورزش مورد نظر ببرند.  علاوه بر این، با توجه به اهمیت علم روانشناسی و تاثیر آن در ورزش و کمبود تحقیقات در این زمینه و همچنین تاثیراتی که این چنین تحقیقاتی می­تواند در امر استعدادیابی داشته باشد، ما را بر آن داشت تا در تحقیق حاضر با توجه به کار نشدن این مبحث در کشورمان، به بررسی تسلط فراانگیزشی، آمادگی قلبی تنفسی، هیجانات و استرس تنشی–کوششی در کشتی­گیران نخبه شهر اهواز با رویکرد نظریه بازگشتی  بپردازیم.

 

 

مواد و روش‌ها

تحقیق حاضر از نوع نیمه تجربی و جامعه آماری را کشتی­گیران

نخبه شهر اهواز تشکیل داده که به صورت نمونه‎گیری در دسترس و هدفمند 20 کشتی­گیر برای شرکت در تحقیق حاضر انتخاب شدند.

ابزار اندازه­گیری

مقیاس تسلط هدف محوری (Telic Dominance): این مقیاس یک مقیاس شخصیتی 42 آیتمی است که توسط مورگاتروید و همکاران (4) برای بزرگسالان طراحی گردید. این مقیاس از 3 خرده مقیاس 14 گزینه­ای مرتبط با جنبه­های متفاوت تسلط هدف‎محوری طراحی گردیده است. این خرده مقیاس­ها شامل جدیت (Serious-mindedness) (سوالات: 39، 38، 37، 33، 31، 29، 28، 24، 23، 22، 17، 16، 14، 13)، برنامه مداری (Planning-orientation) (سوالات:42، 41، 32، 27، 26، 25، 20، 10، 8، 7، 6، 4، 2، 1) و انگیختگی گریز (Arousal-avoidance) (سوالات:40، 36، 35، 34، 30، 21، 19، 18، 15، 12، 11، 9، 5، 3) می­باشد. برای انجام تحقیق حاضر ضریب پایایی به روش آلفای کرونباخ 82/0 به دست آمد. همچنین برای روایی مقیاس از روایی سازه از نوع واگرا استفاده گردید. برای این کار مقیاس تسلط فعالیت‎محوری کوک و همکاران (21) نیز بین شرکت ­کنندگان توزیع گردید. ضریب همبستگی بین مقیاس تسلط هدف‎محور (4) و مقیاس تسلط فعالیت‎محوری (21)  79/0- به دست آمد که ضریب همبستگی به دست آمده حاکی از روایی مقیاس می­باشد.  شیوه نمره­دهی آزمون در جهت تسلط هدف محوری بدین صورت که امتیاز 1 به تسلط هدف محوری در هر خرده مقیاس تعلق می­گیرد و به پاسخ مطمئن نیستم 5/0 امتیاز تعلق می­گیرد.

 

پرسشنامه استرس تنشی وکوششی: این پرسشنامه توسط اسوباک و همکاران در سال 1991(22) تدوین شده و ابزار 20 آیتمی می­باشد. هرکدام ازآن‌ها دارای دامنه­های از 1 تا 7 می­باشندکه از "اصلا" تا "خیلی زیاد" درجه بندی شده­اند. 16 آیتم برای اندازه‎گیری هیجان­های نظریه بازگشتی است و 4 آیتم استرس تنشی و استرس کوششی را اندازه‎گیری می­کند. چون پرسشنامه استرس تنشی و کوششی تنها یک آیتم برای هر هیجان یا استرس دارد، ضریب آلفای کرونباخ برای اندازه­گیری افراد نمی­توا‌ند به کار رود. به هرحال دامنه‎های هیجان‎ها درهر دو میزان لذت منفی یا مثبت مشترک  می­باشد. ملز و همکاران (23) ضریب آلفای کرونباخ را برای هشت هیجان مثبت 88/0 و برای هشت هیجان منفی 75/0 گزارش کردند. برای تعیین روایی این پرسشنامه از روایی سازه و برای تعیین روایی سازه از تحلیل عاملی استفاده شد. ضریب آزمون KMO=0.86 مناسب بودن داده­های پرسشنامه را نشان داد.  سطح معنی­داری آزمون کرویت بارتلت از نظر آماری معنی­دار بود (0001/0(sig=. بنابراین داده­ها برای انجام تحلیل عاملی مناسب می­باشد. در این تحلیل از روش تحلیل مولفه­های اصلی (چرخش واریماکس)، نمودار طرح سنگریزه و مقادیر ویژه بالاتر از یک، 5 عامل استخراج شد که در تحلیل عاملی تاییدی توسط نرم­افزار AMOS این عوامل تایید گشت.

تردمیل: از تردمیل H/P/COSMOS مدل SATURN ساخت کشور آلمان همراه با نرم افراز Para Graphic برای طراحی تمرین شبیه سازی شده به کشتی برای شرکت­کنندگان استفاده گردید.

روش اجرا

بعد از انتخاب کشتی گیران به صورت هدفمند و در دسترس و تعیین نوع تسلط فراانگیزشی آن‎ها با استفاده از مقیاس تسلط هدف‎محور، شرکت کنندگان برای مرحله آشناسازی به آزمایشگاه دعوت شدند. بعد از مرحله آشناسازی، در روز اول برای تعیین Vo2 max شرکت کنندگان از آزمون آستراند استفاده گردید. بعد از تعیین Vo2 max، در روز دیگری هر یک از کشتی­گیران برای انجام آزمون به آزمایشگاه دعوت شدند. در ابتدا کشتی‏گیران به تکمیل پرسشنامه استرس تنشی و کوششی در مرحله پیش آزمون پرداختند. بعد از تکمیل پرسشنامه شرکت‏کنندگان به گرم کردن خود به مدت 10 دقیقه پرداخته، سپس با استفاده از نرم افزار Para Graphic  از سری مجموعه نرم افزارهای دستگاه تردمیل h/p/cosmos با استفاده از گزینه Heart Rate Control به تعریف فعالیت شبیه به مسابقات کشتی در سه مرحله 2 دقیقه ای با 30 ثانیه استراحت بین دوره ها پرداخته شد (24). لازم به ذکر است که شدت فعالیت هر مرحله 80 تا 85 درصد اکسیژن مصرفی بیشینه می­باشد. بعد از اجرای آزمون، در مرحله پس آزمون نیز هریک از شرکت­کنندگان به تکمیل پرسشنامه استرس تنشی کوششی پرداختند. همچنین ضربان قلب شرکت کنندگان در هر یک از مراحل آزمون توسط آزمون‎گر از طریق ضربان سنج پلار ثبت گردید. مراحل اجرای آزمون به صورت شماتیک در نمودار 1 نشان داده شده است.


 

نمودار1: طرز اجرای آزمون

ضربان قلب

هیجان

استرس

ضربان قلب

ضربان قلب

ضربان قلب

هیجان

استرس

2 دقیقه اول

2 دقیقه دوم

2 دقیقه سوم

 


روش آماری

جهت تجزیه و تحلیل آماری در این تحقیق، از میانگین و انحراف معیار به عنوان آمار توصیفی استفاده گردید. پیش از بررسی داده‎ها از آزمون کلموگروف اسمیرنوف برای بررسی توزیع نرمال داده­ها و از آزمون لون برای برابری واریانس­ها استفاده گردید. نتایج آزمون کلموگروف اسمیرنوف (Z=0.78, sig=0.56) توزیع نرمال داده­ها را نشان داد و با توجه به آماره آزمون لون (F=0.76, P=0.54) می­توان به برابری واریانس­ها پی‎برد. سپس از تحلیل واریانس یک‎طرفه با اندازه‎گیری مکرر روی عامل مراحل (چون 4 مرتبه اندازه­گیری ضربان قلب تکرار شده است) به عنوان آمار استنباطی برای بررسی تفاوت‎های درون گروهی و بین گروهی ضربان قلب استفاده شد. همچنین از آزمون پیگردی LSD جهت مشخص نمودن جایگاه تفاوت‎های ضربان قلب شرکت­کنندگان برای عوامل درون گروهی استفاده شد. از آزمونt  مستقل برای بررسی تفاوت­های هیجانات مثبت، هیجانات منفی، استرس تنشی و استرس کوششی و همچنین برای همسان سازی ضربان قلب شرکت­کنندگان هدف‎محور و فعالیت‎محور در مرحله پیش آزمون استفاده گردید. قابل ذکر است که برای بررسی تفاوت هیجانات و استرس­های شرکت کنندگان هدف‎محور و فعالیت محور از اختلاف نمرات پیش آزمون تا پس آزمون استفاده گردید. تجزیه و تحلیل داده­ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 16  انجام گردید. سطح معنی­داری 05/0>p در نظر گرفته شده است.  

 

نتایج

جدول 1 مشخصات توصیفی متغیرها را برای دو گروه هدف‎محور و فعالیت‎محور طی مراحل پیش‎آزمون تا پس‎آزمون نشان می‏دهد.

همانطور که در جدول 1 مشاهده می­کنید کشتی­گیران فعالیت محور در مقایسه با کشتی­گیران هدف‎محور هیجان مثبت بالاتری را تجربه کرده­اند (هیجان مثبت کشتی­گیران فعالیت‎محور برابر 90/2 و هیجان مثبت کشتی­گیران هدف‎محور برابر 88/1 می‏باشد). علاوه بر این شرکت‎کنندگان فعالیت‎محور هیجانات منفی، استرس تنش  و استرس کوششی پایین­تری را نسبت به شرکت­کنندگان هدف‎محور داشتند (هیجان منفی کشتی­گیران فعالیت محور برابر 44/1 و هیجان منفی کشتی­گیران هدف‎محور برابر 90/1، استرس تنشی کشتی­گیران فعالیت‎محور برابر 72/1 و استرس تنشی کشتی­گیران هدف‎محور برابر 77/1 و استرس کوششی کشتی­گیران فعالیت‎محور برابر 63/1 و استرس کوششی کشتی­گیران هدف‎محور برابر 67/1 می­باشد). جدول 2 آمار توصیفی مربوط به میانگین آمادگی قلبی تنفسی شرکت­کنندگان هدف‎محور و فعالیت‎محور را در طی مراحل آزمون نشان می­دهد.

همانطور که جدول 2 نشان می‎دهد کلیه مراحل مربوط به آزمون شرکت کنندگان فعالیت‎محور در مقایسه با شرکت­کنندگان هدف‎محور ضربان قلب پایین­تری را تجربه نمودند.

جدول 3 یافته­های مربوط به هیجانات مثبت و منفی و استرس تنشی و کوششی شرکت­کنندگان هدف‎محور و فعالیت‎محور را  از پیش آزمون تا پس آزمون نشان می­دهد.

همانطور که جدول 3 نشان می‎دهد بین شرکت­کنندگان هدف‎محور و فعالیت‎محور در متغیر­های هیجان منفی (sig=0.001)، استرس تنشی (sig=0.001) و استرس کوششی (sig=0.001) تفاوت معنی­داری وجود دارد و همانطور که در جدول 1 نیز مشاهده شد شرکت­کنندگان فعالیت‎محور در مقایسه با شرکت­کنندگان هدف‎محور هیجانات منفی، استرس تنش و استرس کوششی پایین­تری را تجربه کردند.

پیش از بررسی تغییرات آمادگی قلبی تنفسی بین شرکت‏کنندگان هدف‎محور و فعالیت‎محور در طی مراحل آزمون، از آزمون t مستقل برای همسانی بین گروه‎ها در مراحل پیش آزمون استفاده شد. نتایج آزمون  t مستقل (t=1.67, p=0.11)  نشان داد که بین شرکت­کنندگان هدف‎محور و فعالیت‎محور در مرحله پیش آزمون تفاوتی وجود ندارد. جدول 4 نتایج تحلیل واریانس یک‎طرفه با اندازه­گیری تکراری روی مراحل را برای مقایسه آمادگی قلبی تنفسی شرکت­کنندگان هدف‎محور و فعالیت‎محور نشان می­دهد.

 

 

جدول1: توزیع میانگین وانحراف معیار متغیرها طی مراحل پیشآزمون تا پسآزمون

شاخص

متغیر

گروه

فراوانی

پیش آزمون

پس آزمون

میانگین

انحراف معیار

میانگین

انحراف معیار

هیجان مثبت

هدف محور

9

88/1

78/0

88/2

92/0

فعالیت محور

11

90/2

53/0

54/4

68/0

هیجان منفی

هدف محور

9

90/1

52/0

11/4

92/0

فعالیت محور

11

44/1

70/0

00/2

77/0

استرس تنشی

هدف محور

9

77/1

66/0

88/3

92/0

فعالیت محور

11

72/1

78/0

45/1

68/0

استرس کوششی

هدف محور

9

67/1

70/0

00/4

86/0

فعالیت محور

11

63/1

80/0

09/2

83/0

جدول 2: توزیع میانگین و انحراف معیار ضربان قلب طی مراحل مختلف آزمون

گروه

مرحله

هدفمحور

فعالیتمحور

تعداد

میانگین

انحراف معیار

تعداد

میانگین

انحراف معیار

پیش آزمون

9

77/80

41/9

11

00/75

94/5

مرحله 1

9

11/127

72/1

11

18/111

27/1

مرحله 2

9

56/186

71/8

11

18/177

18/8

پس آزمون

9

44/193

33/7

11

00/185

45/7

 

جدول 3: یافته­های مربوط به t مستقل در گروه­های هدفمحور و فعالیتمحور

متغیر

درجه آزادی

مقدار t

سطح معنی­داری

هیجان مثبت

18

39/1-

18/0

هیجان منفی

18

59/5

*001/0

استرس تنشی

18

32/4

*001/0

استرس کوششی

18

62/4

*001/0

                      *در سطح 05/0> α معنی دار است

 

 

جدول4: یافته­های تحلیل واریانس یکراهه با اندازه­گیری مکرر مربوط به ضربان قلب  در مراحل مختلف آزمون

متغیر

مجموع مجذورات

درجه آزادی

میانگین مجذورات

نسبت F

سطح معنی داری

مراحل

83/58731

2

91/29365

23/694

*001/0

مراحل گروه

77/164

2

38/82

94/1

15/0

گروه

17/1879

1

17/1879

14/7

*01/0

خطای (مراحل)

79/1522

36

30/42

 

 

خطای (گروه)

81/4735

18

10/263

 

 

           *در سطح 05/0> α معنی دار است

 


 

همانطور که در جدول 4 نشان داده شده است تفاوت­ معنی­داری (F(2,36)=694.23, p=0.001  در ضربان قلب طی مراحل آزمون وجود دارد. برای مشاهده جایگاه تفاوت‎ها از آزمون پیگردی LSD استفاده گردید. نتایج آزمون پیگردی LSD نشان داد که بین مراحل 2 دقیقه اول با 2 دقیقه دوم (p=0.001)، 2 دقیقه اول با مرحله پس آزمون (p=0.001) و 2 دقیقه دوم با مرحله پس آزمون (p=0.001) تفاوت معنی­داری وجود دارد. علاوه بر این، تفاوت­ معنی­داری بین گروه­های هدف‎محور و فعالیت‎محور (F(1,18)=.14, p=0.01 در ضربان قلب وجود داشت. برای مشاهده جایگاه تفاوت‎ها از آزمون t مستقل استفاده گردید. نتایج آزمون t مستقل نشان داد که بین شرکت­کنندگان هدف‎محور و فعالیت ‎محور در 2 دقیقه اول (p=0.029)، 2 دقیقه دوم (p=0.023) و مرحله پس آزمون (p=0.021) تفاوت معنی‏داری وجود دارد.

بحث

این مطالعه نظریه بازگشتی را مورد استفاده قرار داد تا به تاثیر آمادگی قلبی تنفسی، تسلط فراانگیزشی، هیجانات و استرس تنشی–کوششی در کشتی­گیران نخبه بپردازد. در این راستا 20 شرکت­کننده با تسلط فراانگیزشی مختلف با شدت 85 تا80 درصد اکسیژن مصرفی بیشینه، شروع به دویدن روی تردمیل کردند که در پیش‎آزمون و پس‎آزمون به تکمیل پرسشنامه استرس تنشی-کوششی پرداختند و ضربان قلب شرکت کنندگان نیز ثبت گردید.  نتایج این مطالعه نشان داد که شرکت­کنندگان هدف‎محور و فعالیت‎محور در هیجانات مثبت با یکدیگر تفاوت معنی­داری نداشتند. این عدم وجود تفاوت احتمالا به‎واسطه آشنا بودن با محیط و شرایط تمرینی و آمادگی قبل از تمرین می‎باشد. نتایج این تحقیق با یافته­های کر و همکاران (16، 17 و 18)، الکسیس و همکاران (19)، لگرند و همکاران (20) و تاتچر و همکاران (10) ناهمخوان است. علت ناهمخوانی تحقیق حاضر با تحقیق کر و همکاران (16) را می‌توان استفاده از دو جنس نسبت داد زیرا ممکن است جنس مونث درک متفاوت‎تری از هیجان‌ها نسبت به جنس مذکر داشته باشند. ولی در این مطالعه محقق تنها از شرکت­کنندگان مرد استفاده کرده بود. بعلاوه این محققین در تحقیق خود حالات هیجانات افراد بازنده در تیم را مورد بررسی قرار دادند و این افراد به لحاظ شرایط روانی ناشی از بازنده بودن درک متفاوتی از هیجانات را نشان­ داده­اند. هم چنین الیکس و همکاران (19) حالت هیجانی بازیکنان نخبه فوتبال را در قبل از مسابقه­های لیگ مورد بررسی قرار دادند که شاید تفاوت در هیجانات مشاهده شده در بازیکنان مربوط به حساسیت بازی و اهمیت نتیجه آن باشد.

علاوه بر این، نتایج تحقیق حاضر نشان داد که بین کشتی­گیران هدف‎محور و فعالیت‎محور در هیجانات منفی، استرس تنشی و استرس کوششی تفاوت معنی­داری وجود دارد و کشتی­گیران فعالیت‎محور در مقایسه با کشتی­گیران هدف‎محور هیجان منفی، استرس تنشی و استرس کوششی پایین­تری را تجربه کرده­اند. نتیجه تحقیق حاضر با یافته­های کر و همکاران (16، 17 و 18)، الکسیس و همکاران (19)، لگرند و همکاران (20) و تاتچر و همکاران (10)  همخوان است. مطابق با نظریه بازگشتی اپتر (24) افراد تسلط هدف‎محور تمایل به اجتناب از فعالیت­هایی دارند که انگیختگی بالا تولید می­کند و بیشتر به سوی فعالیت‏های جذب می­شوند که انگیختگی آن‎ها پایین است. در حالی‎که شرکت­کنندگان فعالیت‎محور تمایل دارند به سوی فعالیت­هایی جذب شوند که انگیختگی بالا تولید می­کند و از فعالیت­هایی که احتمالا انگیختگی آن‎ها پایین است، اجتناب می­ورزند. نمودار 2 ارتباط بین میزان لذت و احساس انگیختگی را در شرکت­کنندگان هدف‎محور و فعالیت‎محور نشان می­دهد.                                                                                                                 

 

 

 

 

نمودار2:  ارتباط میان احساس انگیختگی و میزان لذت در دو حالت هدفمحور و فعالیتمحور (25).

 

اولویتهای تمرینی/ورزشی

ویژگیهای انگیزشی

ترکیبات بیولوژیکی

نمودار3: طرح مثلثی اسوباک در رابطه با ترجیح اولویت­های ورزشی

 

همانطور که در نمودار 2 مشاهده می­‎شود شرکت­کنندگان هدف‎محور هنگامی که انگیختگی در سطح پایین قرار دارد احساس خوشایندی را تجربه کرده و هنگامی که تحت تاثیر انگیختگی بالا قرار می­گیرند، احساس ناخوشایندی از خود بروز می­دهند. این احساس­های خوشایندی و ناخوشایندی در شرکت‏کنندگان فعالیت‎محور برعکس شرکت­کنندگان هدف‎محور است، به‎طوری‎که احساس خوشایندی زمانی اتفاق می­افتد که میزان انگیختگی بالا باشد و هنگامی که میزان انگیختگی پایین باشد احساس ناخوشایندی در شرکت­کنندگان فعالیت‎محور رخ می‏دهد. بنابراین همانطور که ملاحظه می­‎شود شرکت‎کنندگان با تسلط فراانگیزشی مختلف به شیوه­های متفاوتی به تغییرات در انواع تکالیف و ورزش­ها پاسخ می­دهند. نتایج حاکی از ترجیح شرکت‎کنندگان فعالیت‎محور به فعالیت­های تنش­زا، تحت فشار و مخاطره آمیز می­باشد (25 و 26). این نتایج هم‎راستا با استدلال اسوباک (Svebak) مبنی بر اینکه شرکت­کنندگان فعالیت‎محور ورزش­های انفجاری و شرکت­کنندگان هدف‎محور ورزش­های استقامتی را ترجیح می­دهند، می­باشد (6). در تحقیق حاضر چون فعالیت شبیه سازی شده تقریبا انفجاری می­باشد پس دور از انتظار نیست که کشتی­گیران فعالیت‎محور تجربه خوشایندتری از هیجانات و استرس داشته باشند.

همچنین دیگر نتایج مطالعه حاضر آشکار کرد که بین کشتی‏گیران هدف‎محور و فعالیت‎محور در آمادگی قلبی تنفسی تفاوت معنی­داری وجود دارد و کشتی­گیران فعالیت‎محور آمادگی قلبی تنفسی بهتری را نسبت به کشتی­گیران هدف‎محور تجربه می‏کنند. نتایج این تحقیق با تحقیق تاتچر و همکاران مبنی بر این­که شرکت­کنندگان فعالیت محور در فعالیت­های انفجاری ضربان قلب پایین­تری را تجربه می­کنند، همخوان است (10). این یافته با استدلال اسوباک (Svebak) قابل توجیه است. مطابق با استدلال اسوباک مبنی براین که شرکت­کنندگان فعالیت‎محور ورزش­های انفجاری و شرکت­کنندگان هدف‎محور ورزش­های استقامتی را ترجیح می­دهند (13)، پس فعالیت مورد نظر چون فعالیتی انفجاری است، کشتی­گیران فعالیت محور ضربان قلب پایین­تری را نسبت به کشتی­گیران هدف محور از خود نشان داده­اند.

 

نتیجه گیری

به طور کلی نتایج این مطالعه نشان داد که کشتی­گیران فعالیت‎محور در مقایسه با کشتی­گیران هدف‎محور آمادگی قلبی تنفسی بهتری دارند و در فعالیت­های با شدت بیشینه (80 تا 85 درصد اکسیژن مصرفی بیشینه) استرس تنشی- کوششی و هیجانات منفی پایین­­تری را تجربه می­کنند. علاوه بر این نتایج مطالعه حاضر چه در حالت­های انگیزشی (هیجانات و استرس تنشی و کوششی) و چه در حالت­های بیولوژیکی (آمادگی قلبی تنفسی کشتی­گیران) موافق اصول موجود در نظریه بازگشتی و طرح مثلثی شکل اسوباک (Svebak)  می­باشد (9و14). این طرح مثلثی در  نمودار 3 نشان داده شده است. در نهایت می‏توان نتیجه گرفت که کشتی­گیران با شناخت حالت­های فراانگیزشی خود و شرکت در فعالیت­هایی که با هدف عملکرد بهتر، هیجانات خوشایند و استرس کمتر انجام می­دهند، می‏توانند هر چه سریعتر به اهداف از پیش تعیین شده خود برسند. در نهایت به مربیان و دست­اندرکاران ورزش کشتی پیشنهاد می­شود که برای هر چه بیشتر رساندن موفقیت کشتی‏گیران بهتر است به حالت­های فراانگیزشی آن‎ها توجه نمایند تا در راستای اهداف برنامه جامع ورزش کشور هر چه سریع‎تر پله­های پیشرفت را طی نمایند. همچنین پیشنهاد می‏گردد که طرح مثلثی اسوباک در دیگر ورزش­ها نیز آزمون گردد.

 

تشکر و قدردانی

پژوهشگران این مطالعه بر خود وظیفه می­دانند از کشتی­گیرانی که در این پژوهش به عنوان آزمودنی قبول زحمت کرده و همکاری صمیمانه‎ای را داشته­اند، کمال تشکر و سپاسگزاری را داشته باشند.

  1. Apter MJ. Reversal theory and personality: A review. Journal of Research in Personality. 1984; 18: 265-288.
  2. Kerr JH. Motivation and emotion in sport: Reversal theory. United Kingdom, Hove. 1997; Psychology Press.
  3. Kerr JH, Yoshida H, Hirata C, Takai K, et al. Effects on archery performance of manipulating metamotivational state and felt arousal. Perceptual and Motor skills. 1997; 84(3): 819-828.
  4. Murgatroyd S, Rushton C, Apter MJ, Ray C. The development of the Telic Dominance Scale. Journal of Personality Assessment. 1978: 42(5): 519-528.
  5. Kerr JH. Arousal-seeking in risk sport participants. Personality and Individual Differences. 1991; 12(5): 613-616.
  6. Svebak S, Murgatroyd S. Metamotivational dominance: A multimethod validation of reversal theory constructs. Journal of Personality and Social Psychology. 1985: 48(1); 107-116.
  7. Cogan N, Brown R. Metamotivational dominance, states and injuries in risk and safe sports, Personality and Individual Differences. 1999; 27(3): 503-518.
  8. Kerr JH, Svebak S. Motivational aspects of preference for and participation in risk sports. Personality and Individual Differences. 1989; 10: 797-800.
  9. Svebak S, Kerr J.H. The role of impulsivity in preference for sports. In J. H. Kerr, (eds). Motivation and emotion in sport. East Sussex: Psychology Press; 1989; 23-46.
 

10. Thatcher J, Kuroda Y, Legrand F. Stress responses during aerobic exercise in relation to motivational dominance and state. Journal of sport sciences. 2011; 29(3): 299-306.

11. Bergh U, Thorstensson A, Sjodin B, Hulten B, et al. Maximal oxygen uptake and muscle fiber types in trained and untrained humans. Medicine and Science in Sports and Exercise. 1978: 10: 151-154.

12. Costill DL, Daniels J, Evans W, Fink W, et al. Skeletal muscle enzymes and fiber composition in male and female track athletes. Journal of Applied Physiology. 1976; 40:149-154.

13. Svebak S, Braathen ET, Sejersted OM, Bowim B, et al. Electromyographic activation and proportion of fast versus slow twitch muscle fibers: A genetic disposition for psychogenic muscle tension? International Journal of Psychophysiology. 1993; 15(1); 43-49.

14. Svebak S. Links between motivational and biological factors in sport: A review. In J. H. Kerr (eds.), Experiencing sport: Reversal theory (pp.129-151). West Sussex: John Wiley and Sons Ltd; 1999.

15. Braathen ET, Svebak S. Task-induced tonic and phasic EMG response patterns and psychological predictors in elite performers of endurance and explosive sports. International Journal of Psychophysiology. 1990; 9: 21-30.

16. Kerr JH, Wilson GV, Nakamura I, Sudo Y. Emotional dynamics of soccer fans at winning and losing games. Personality and individual Differences. 2005; 38: 1855-1866.

17. Kerr JH, Fujiyama H, Sugano A, Okamura T, et al. Psychological responses to exercising in laboratory and natural environments. Psychology of sport and Exercise. 2006; 7(4): 345-359.

18. Kerr JH, Wilson GV, Svebak S, Kirkcaldy B. Matches and mismatches between telic dominance and type of sport: Changes in emotion and stress pre-to post-performance. .Personality and individual Differences. 2006; 40(8): 1557-1567.

19. Alix-sy D, Le Scanff C, Filaire E. Psychophysiological responses in the pre-competition period in elite soccer players. Journal of sport science and medicine. 2008; 7(4): 446-454 .

20. Legrand F, Lescanff C. Tension-stress, effort-stress and mood profiling with an elite javelin performer. Psychology of sport and Exercise . 2003; 4(4): 429-436.

21. Cook M.R, Gerkovich M.M. The development of a Paratelic Dominance Scale. In J. H. Kerr, S. Murgatroyd, & M. J. Apter, (eds). Advances in reversal theory. Amsterdam: Swets & Zeitlinger; 1993; 178-188.

22. Svebak S, Ursin H, Endersen I, Hjelmen AM, et al. Psychological factors in the aetiology of back pain. Psychology and Health. 1991; 5: 307-314.

23. Males JR, Kerr JH. Stress, emotion and performance in elite slalom canoeists. The Sport Psychologist. 1996; 10: 17-37.

24. Apter M.J. An introduction to reversal theory. In M.J. Apter, (eds), Motivational styles in everyday life: A guide to reversal theory. Washington, D.C.: America Psychological Association; 2001; 3-35.

25. Bindarwish J, Tenenbaum G. Metamotivtional and contextual effects on performance, self-efficacy, and shift in affect states. Journal Psychology of Sport and Exercise. 2006; 7: 41-56.

26. Cromer J, Tenenbaum G. Metamotivational dominance and sensation-seeking effects on motor performance and perceptions of challenge and pressure. Journal Psychology of Sport and Exercise. 2009; 10 (5): 552-558.