مقدمه

از زمان اسپرم­گیری تا تلقیح آن به دستگاه تناسلی حیوان ماده، اسپرم در معرض انواع مختلفی از عوامل مضر محیطی قرار می­گیرد. لیپیدهای غشا پلاسمایی اسپرم پستانداران به‏دلیل وجود مقادیر بالای اسیدهای چرب غیر­اشباع به‏شدت به    خسارت­های ناشی از ترکیبات فعال اکسیژن (ROS) حساس است (1). تولید مقادیر اندک و کنترل شده ROS برای انجام فرایندهایی مانند ظرفیت­دار شدن اسپرم، واکنش آکروزومی و اتصال اسپرم به زوناپلاسیدا در پستانداران اهمیت دارد. اما اگر تولید ROS بیش‏تر از توان آنتی ­اکسیدانتی اسپرم برای خنثی کردن اثر آن ها باشد، اسپرم دچار نوعی تنش اکسیداتیو می­شود که از ویژگی­های آن آسیب به غشای اسپرم و آسیب فیزیکی به DNA است (2).

از آن‏جایی‏که غشای اسپرم قوچ نسبت به دیگر گونه­های پستانداران دارای نسبت بالاتری از اسید­های چرب غیراشباع میباشد، بنابراین در مقایسه با سایر گونه­ها نسبت به تنش­های اکسیداتیو حساسیت بالاتری از خود نشان می­دهد (3). مالون‏دی‏آلدئید محصول نهایی پراکسیداسیون چربی است و افزایش آن در منی نشانه پراکسیداسیون لیپیدی می­باشد. لذا افزایش غلظت این ماده با کاهش قدرت باروری اسپرم­ها همراه است (4). آنتی ­اکسیدانت­ها موادی هستند که با کاهش سرعت اکسیداسیون، باعث حفظ سلول از آسیب­های شدید اکسیده شدن می­شوند. این ترکیبات ممکن است به‏طور طبیعی در مواد وجود داشته باشند و یا به‏طریق روش­های مصنوعی سنتز و به‏آن­ها اضافه شدند. (5).اسپرم­ها دارای سازوکار  آنتیاکسیدانتی آنزیمی و غیر­آنزیمی هستند اما مقدار آن کافی نبوده و برای فرآوری اسپرم نیاز به افزودن آنتی­اکسیدانت با منشا خارجی می­باشد (6).

در گذشته، برای حفاظت اسپرم در برابر رادیکال­های آزاد از آنتی­ اکسیدانت­های ساختگی استفاده می­کردند. استفاده از این آنتی ­اکسیدانت­ها به‏دلیل داشتن ترکیبات سمی سایتوتوکسیک و مشکلات ایمنی، مناسب نبوده و لذا استفاده از آنتیاکسیدانت‏های طبیعی مورد توجه محققان قرار گرفته است (7). در سال­های اخیر در رابطه با خواص آنتی­ اکسیدانتی برخی گیاهان پژوهش­های بسیاری انجام شده است و انواع مختلفی از ترکیب­های آنتی­ اکسیدانتی در گیاهان یافت شده است که می­توانند برای کنترل رادیکال­های آزاد مفید واقع شوند. فعالیت آنتی­ اکسیدانتی عصاره برخی از گیاهان هم‏سان و برخی حتی بیشتر از آنتی اکسیدانت‏های سنتتیک است (7).

سیر با نام علمی Allium sativum گیاهی علفی و دائمی بوده و حاوی ترکیبات متعدد آلی، معدنی و ویتامین­ها می­باشد. قسمت آلی این گیاه عمدتا شامل کربوهیدرات بوده و بیش­ترین بخش ترکیبات غیرآلی آن را سولفور تشکیل می­دهد که در طعم و بوی این گیاه مشارکت دارد. قسمت اعظم بخش سولفوری سیر، آلیسین و ترکیبات دی‏آلیل دی‏سولفید و دی‏آلیل تری‏سولفید است که دارای خاصیت آنتی ­اکسیدانتی و ضدمیکروبی بوده و سبب طعم تند این گیاه می‏شود (8). سیر هم‏چنین حاوی پروستاگلندین­ها، فروکتان، پکتین، اسیدهای چرب، گلیکولیپیدها، فسفولیپیدها و اسیدهای آمینه ضروری است (9). سیر دارای ملاتونین می­باشد که به‏عنوان یک آنتی ­اکسیدانت قوی از دژنره شدن سلول­های جنسی جلوگیری می­کند. سلنیوم موجود در سیر، به‏عنوان یک آنتی ­اکسیدانت قوی در بهبود عمل‏کرد تولیدمثلی جنس نر از طریق بهبود قدرت جنبندگی اسپرم­ها نقش دارد. از طرف‏دیگر، آلیسین در سیر سبب محافظت اسپرم­های مردان می­شود (10). افزودن عصاره­ی سیر به آب آشامیدنی موش­های نر، وزن اپیدیدیم و غدد وزیکول سمینال را افزایش داده و هم‏چنین شمار اسپرم­ها به‏میزان قابل توجهی افزایش یافت (11). ویتامین C موجود در سیر می­تواند رادیکال­های آزاد سلولهای بیضه را تعدیل داده و در تولید و تحریک آندروژنیک بیضه و تمایز بافت بیضه­ای اثرگذار باشد (12، 13).

هدف از پژوهش حاضر، بررسی تاثیر افزودن سطوح مختلف عصاره گیاه سیر به منی قوچ عربی بر فراسنجه­های کیفی اسپرم می­باشد.

مواد و روش‌ها

بخش مزرعه­ای پژوهش حاضر طی فصل تولیدمثل (پاییز) گوسفند عربی، در ایستگاه دامپروری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان واقع در شهر ملاثانی در 36 کیلومتری شمال شرقی اهواز انجام شد. قوچ­های مورد مطالعه در یک جایگاه مسقف نیمه باز با کف بتونی، در نزدیکی جایگاه میش­ها نگه‏داری می­شدند. جایگاه دارای آخور و آبشخور دسته جمعی بوده و آب و غذا در حد اشتها در اختیار دام­ها قرار داشت. جیره­ی دام­ها متشکل از جو، یونجه­ی خشک، کاه و سیلاژ ذرت بود. هم‏چنین جهت جلوگیری از کمبود احتمالی مواد معدنی، بلوک لیسیدنی در اختیار دام­ها قرار گرفت. در این آزمایش، تعداد 12 راس قوچ بالغ نژاد عربی با سن 2 تا 3 سال و وزن 75 کیلوگرم به‏کار رفتند. اسپرم­گیری به‏روش تحریک الکتریکی با دستگاه الکترواجاکولیتور به‏طور هفتگی و به‏مدت 6 هفته طی ماه­های مهر تا آذر که مصادف با فصل تولیدمثلی گوسفند عربی بود انجام گرفت. منی جمع­آوری شده از قوچ­ها به‏منظور از بین بردن اثرات فردی بلافاصله با هم مخلوط شده و پس از رقیقسازی با رقیق­کننده بر پایه تریس، به 5 قسمت جهت تخصیص تیمارهای آزمایشی تقسیم شد. جنبایی اولیه اسپرم­ها حدود 80 درصد بود. مشخصات رقیق‏کننده منی در جدول 1 ارایه شده است. تیمارهای آزمایشی شامل سطوح مختلف عصاره گیاه سیر (صفر، 50، 100، 150 و 200 میکرولیتر در میلی­لیتر) بودند که به منی رقیق­شده قوچ عربی افزوده شدند. عصاره آماده و خالص سیر از شرکت دارویی زردبند تهران تهیه شد. نمونه­های منی مربوط به‏هر تیمار، در زمان­های صفر، 24، 48 و 72 ساعت پس از نگه­داری به حالت مایع در دمای 5 درجه­ سانتیگراد، تحت ارزیابی فراسنجه­های کیفی اسپرم­ها شامل درصد جنبایی، زنده­مانی، ناهنجاری­های مورفولوژیکی و سلامت غشای پلاسمایی قرار گرفتند.

جدول 1: ترکیب رقیق­کننده­ی تریس و زرده­ی تخم­مرغ

تریس(هیدروکسی متیل آمینومتان) (گرم)                                                                                      634/3

فروکتوز (گرم)                                                                                                                            5/0

اسیدسیتریک(منوهیدرات) (گرم)                                                                                                     99/1

زرده­ی تخم­مرغ (میلی­لیتر)                                                                                                               14

آب مقطر (میلی­لیتر)                                                                                                                    100

به‏منظور بررسی میزان جنبایی اسپرم، از سیستم کاسا و برای ارزیابی درصد اسپرم­های زنده و نیز برآورد اسپرم­های ناهنجار از روش رنگ­آمیزی ائوزین– نیگروزین استفاده شد. برای بررسی سلامت غشای اسپرم­ها نیز محلول هیپواسموتیک به‏کار رفت. واکنش اسپرم­ها به محیط هیپواسموتیک به‏صورت تورم دم است. در این حالت اسپرم­هایی که غشای پلاسمایی سالمی دارند به محلول واکنش نشان می­دهند، ولی اسپرم­های ناسالم بدون واکنش باقی می­مانند. در زمان پایانی نگه‏داری منی (72 ساعت پس از افزودن تیمارها)، غلظت مالون­دی­آلدئید (MDA) در نمونه­ها جهت بررسی نرخ پر اکسیداسیون لیپیدهای غشای پلاسمایی اسپرم­ها با استفاده از واکنش تیوباربیتوریک اسید (TBA) طبق روش پلسر و همکاران (14) انجام شد.

نتایج به‏دست آمده از پژوهش حاضر در قالب طرح کامل تصادفی، با استفاده از برنامه­ی نرم افزاری SPSS (نسخه 20) مورد آنالیز قرار گرفت. جهت بررسی کیفیت اسپرم و غلظت مالون­دی­آلدئید پلاسمای منی در هر کدام از زمان­ها از تحلیل واریانس یک طرفه (One way  ANOVA) و برای مقایسه میانگین­ها، آزمون مقایسه­ای چند دامنه­ای دانکن به‏کار رفت.

مدل آماری طرح به‏صورت زیر می­باشد:

Yij: مشاهدات مربوط به صفات

:  میانگین کل مشاهدات

Ti: اثر تیمار

Eij : اثر خطا

نتایج

تاثیر افزودن سطوح مختلف عصاره سیر به منی قوچ عربی بر فراسنجه­های کیفی اسپرم بلافاصله پس از اسپرم­گیری در جدول 2 ارائه شده است. در این زمان، درصد تحرک پیش­رونده، جنبایی کل، زنده­مانی و سلامت غشای پلاسمایی اسپرم در سطوح مختلف عصاره سیر افزوده شده، تفاوت معنی­داری با شاهد نداشت (05/0p>). اما به لحاظ عددی، عصاره سیر در سطح 50 میکرولیتر در میلی­لیتر منی، بیش‏ترین مقدار این فراسنجه­ها را به‏خود اختصاص داد. بلافاصله پس از اسپرم­گیری، میزان ناهنجاری­های مورفولوژیکی اسپرم تحت تاثیر تیمارهای آزمایشی قرار نگرفتند (05/0p>).

جدول 2: تاثیر سطوح مختلف عصاره سیر بر فراسنجه­های کیفی اسپرم (درصد) قوچ عربی (بلافاصله پس از اسپرم­گیری)

تفاوت میانگینها (± خطای معیار) با حروف نامشابه در هر ستون معنی دار است (05/0P<)

تاثیر افزودن سطوح مختلف عصاره سیر به منی قوچ عربی بر فراسنجه­های کیفی اسپرم در زمان 24 ساعت پس از اسپرم­گیری و نگه‏داری منی به‏حالت مایع در 5 درجه سانتیگراد در جدول 3 آمده است. بیش‏ترین میزان تحرک پیش‏رونده و جنبایی کل اسپرم در سطح 50 میکرولیتر در میلی‏لیتر عصاره سیر مشاهده شد (50/0<p).

در این زمان، درصد اسپرم­های زنده و سلامت غشای پلاسمایی اسپرم در گروه شاهد نسبت به تیمارهای آزمایشی با عصاره­ سیر اختلاف معنی­داری نشان نداد (05/0p>)، هر چند به لحاظ عددی، بیش‏ترین میزان این فراسنجه­ها در همان سطح 50 میکرولیتر در میلی‏لیتر عصاره سیر ثبت شد. درصد اسپرم­های با ناهنجاری­های مورفولوژیکی تحت تاثیر تیمارهای آزمایشی قرار نگرفت (05/0p<).

                جدول 3: تاثیر سطوح مختلف عصاره سیر بر فراسنجه­های کیفی اسپرم (درصد) قوچ عربی (24 ساعت پس از اسپرم­گیری)

تفاوت میانگین‏ها (خطای± معیار) با حروف نامشابه در هر ستون معنی دار است (05/0p<).

تاثیر افزودن سطوح مختلف عصاره سیر به منی قوچ عربی بر فراسنجه­های کیفی اسپرم در زمان 48 ساعت پس از اسپرم­گیری و نگه‏داری منی به‏حالت مایع در 5 درجه سیلویوس، در جدول 4 مشاهده می­شود. در این زمان، به‏غیر از سطوح 100 و 200 عصاره سیر که باعث کاهش میزان تحرک پیشرونده اسپرم نسبت به گروه شاهد شدند (05/0p<)، سایر سطوح عصاره سیر تاثیر معنی­داری بر این فراسنجه اسپرم در مقایسه با گروه شاهد نداشتند (05/0p>). هر چند که سطح 50 میکرولیتر در میلی‏لیتر عصاره سیر موجب بهبود معنی­دار درصد جنبایی کل اسپرم­ها نسبت به سایر سطوح سیر شد (05/0p<)، اما در مقایسه با شاهد بی­تاثیر بود. در این زمان، بیش‏ترین درصد اسپرم­های زنده مربوط به سطح 50 میکرولیتر در میلی‏لیتر عصاره سیر بود که اختلاف معنی­داری با همه تیمارهای آزمایشی داشت (05/0p<). تاثیر تیمارها بر میزان ناهنجاری­های مورفولوژیکی اسپرم غیرمعنی­دار بود (05/0p>). ضمنا با توجه به جدول مشخص می­شود که دوز بالای عصاره سیر، اثر نامطلوبی بر اغلب این این فراسنجه­های اسپرم داشت.

جدول 4: تأثیر سطوح مختلف عصاره سیر بر فراسنجه­های کیفی اسپرم (درصد) قوچ عربی (48 ساعت پس از اسپرم­گیری)

تفاوت میانگین ها (± خطای معیار) با حروف نامشابه در هر ستون معنی دار است (05/0p<).

در جدول 5، تاثیر افزودن سطوح مختلف عصاره سیر به منی قوچ عربی بر فراسنجه­های کیفی اسپرم در زمان 72 ساعت پس از اسپرم­گیری و نگه‏داری منی به حالت مایع در  درجه 5 درجه سیلویوس، ارایه شده است. بیش‏ترین میزان تحرک پیش‏رونده و زنده­مانی اسپرم مربوط به سطح 50 میکرولیتر در میلی‏لیتر عصاره سیر بود (05/0p<). در این زمان، جنبایی کل اسپرم بین تیمارهای آزمایشی با شاهد تفاوت معنی­داری نداشت (05/0p>). هرچند که ناهنجاری­های مورفولوژیکی اسپرم تحت تاثیر تیمارهای آزمایشی قرار نگرفتند (05/0p>)، اما سلامت غشای پلاسمایی اسپرم در غلظت 50 میکرولیتر در میلی‏لیتر عصاره سیر بیشتر از گروه شاهد بود (05/0p<). 

            جدول 5: تأثیر سطوح مختلف عصاره سیر بر فراسنجه­های کیفی اسپرم (درصد) قوچ عربی (72 ساعت پس از اسپرم­گیری)

تفاوت میانگین­ها (خطای± معیار) با حروف نامشابه در هر ستون معنی­دار است (05/0p<).

با توجه به جدول 6، با افزودن سطوح مختلف عصاره سیر به منی قوچ عربی و نگه‏داری آن به‏مدت 72 ساعت تحت شرایط مایع در 5 درجه سیلویوس، غلظت مالون­دی­آلدئید پلاسمای منی تحت تاثیر تیمارهای آزمایشی قرار نگرفت.

                              جدول 6: تأثیر سطوح مختلف عصاره سیر بر غلظت مالون­دی­آلدئید منی قوچ عربی (72 ساعت پس از اسپرم­گیری)

  تفاوت میانگین­ها (خطای± معیار) معنی­دار نیست (05/0p>).

بحث

در تحقیقی، با بررسی تاثیر تغذیه­ای پودر سیر بر خصوصیات منی قوچ دولان مشخص شد که سطوح مختلف پودر سیر بر حرکت پیش‏رونده، جنبایی و زنده­مانی اسپرم اثر معنی­داری نداشت (15). از طرفی، در بررسی تاثیر عصاره آبی سیر بر میزان مورفولوژی طبیعی، تحرک و غلظت اسپرم و نیز فعالیت آنتی ­اکسیدانتی منی موش صحرایی معلوم شد که میزان این فراسنجه­ها در گروه­های درمانی در مقایسه با شاهد کاهش یافت (16)، که مغایر با مشاهدات مطالعه حاضر با افزودن مستقیم عصاره سیر به منی قوچ عربی می­باشد. چرا که در تحقیق حاضر، با گذشت زمان نگه‏داری منی به‏حالت مایع در 5 درجه سلسیوس، سطوح کمتر عصاره سیر (به‏خصوص 50 میکرولیتر در میلی­لیتر) موجب بهبود اغلب فراسنجه­های کیفی اسپرم قوچ عربی شد. در مطالعه دیگر، عصاره هیدروالکلی سیر به‏عنوان یک آنتی ­اکسیدانت قوی توانست بافت بیضه موش را در برابر استرس اکسیداتیو محافظت کند (10). با بررسی اثر سیر خام و پخته بر تغییرات هیستوپاتولوژیک و هیستومورفومتریک بیضه و اپیدیدیم و اثر بر روند اسپرماتوژنز در موش صحرایی، تجویز سیر پخته ضمن تاثیرگذاری بر تکثیر سلول­های جنسی در لوله‏های منی­ساز بیضه و اپیدیدیم، روند اسپرماتوژنز را نسبت به گروه کنترل سرعت بخشید. تجویز سیر خام دارای اثرات مخرب روی بافت بیضه و فرایند اسپرماتوژنز در گروه تجربی در مقایسه با گروه کنترل بود (17). در تحقیق دیگر مشخص شد که سیر از اکسیداسیون منی در بیضه موش محافظت می­کند. طوری­که استفاده از عصاره سیر نسبت به گروه شاهد به­طور معنی­داری فعالیت MDA منی را کاهش داد (4)، که مغایر با یافته­های مطالعه حاضر است. در بررسی تاثیر عصاره­ی سیر بر اسپرماتوژنز و هورمون­های جنسی در موش نر آزمایشگاهی تحت استرس گرمایی مشاهده شد که استرس گرمایی موجب کاهش میزان هورمون­های تولیدمثلی نر و سلول­های اسپرماتوژنیک شده ولی عصاره­ی سیر به­صورت وابسته به دوز توانست با خاصیت محافظتی، این کاهش را جبران نموده و نقش تعدیل­کننده­ای بر پتانسیل تولیدمثلی تحت استرس­گرمایی داشته باشد (18). نتایج یک مطالعه که جمع­بندی 18 تحقیق تجربی در رابطه با تاثیر سیر بر باروری مردان است، حاکی از تاثیر بالقوه سیر در افزایش باروری و اسپرماتوژنز، افزایش سطح تستسترون و بهبود ساختار بیضه می­باشد. سیر احتمالا به­دلیل خاصیت آنتی­ اکسیدانتی آن باعث افزایش باروری می­شود. با این حال، آزمایشات بالینی بیش‏تری توصیه می­شود (19). در تحقیقی که اثر مکمل روغن­ سیر بر استرس اکسیداتیو بیضه و غدد درون­ریز ناشی از سیکلوفسفامید در موش مورد بررسی قرار گرفت، مشخص شد که مکمل روغن سیر می­تواند سطح هورمون‏های جنسی را تقویت کرده و با خاصیت آنتی­ اکسیدانتی خود آسیب بافتی را کاهش دهد (20). کاظمیان و همکاران (21) با بررسی اثر عصاره­ی هیدروالکلی موسیر بر روی بیضه و فرایند اسپرماتوژنز در موش گزارش کردند که عصاره­ی هیدروالکلی موسیر با افزایش سلول­های جنسی در بافت بیضه، به تقویت قوای جنسی موش سوری نر کمک می­کند. در تحقیقی، افزودن عصاره سیر به منی خرگوش نر سبب کاهش معنی­دار غلظت مالون­دی­آلدئید در مقایسه با گروه شاهد شد (22). جلالی­کوهی و همکاران (23) در تحقیقی به بررسی اثر عصاره برگ زیتون بر ذخیره­سازی منی خروس پرداخته و بیان نمودند که افزودن سطوح پایین عصاره برگ زیتون به منی خروس، میزان تولید مالون­دی‏آلدئید را به‏طور معنی­داری کاهش داد، ولی در نمونه­هایی که دوز بالاتری از عصاره برگ زیتون استفاده شده بود، غلظت مالون­دی­آلدئید نسبت به گروه شاهد افزایش چشم‏گیری داشت. در مطالعه حاضر، سطوح به‏کار رفته عصاره سیر بر غلظت مالون­دی­آلدئید پلاسمای منی قوچ عربی بی­تاثیر بود. مطالعات در خصوص افزودن عصاره­های گیاهی مختلف به منی حیوانات که همچون سیر خاصیت آنتی­ اکسیدانتی دارند، با نتایج متفاوتی همراه بوده است. در تحقیقی، عصاره اتانولی مریم­گلی­ سهندی باعث بهبود تحرک، زنده­مانی و یک‏پارچگی غشایی اسپرم­های گاو هلشتاین بعد از فرایند انجماد-یخ­گشایی شد (24). در مطالعه دیگر، افزودن دوز کمتر عصاره مرزه ماکرانتا در مقایسه با دوزهای بالای آن سبب بهبود فراسنجه‏های کیفی اسپرم گاو هلشتاین متعاقب فرایند انجماد–یخ­گشایی شد (25). استفاده از سطوح پایین اسانس الکلی رزماری در رقیق کننده منی خروس با افزایش کیفیت اسپرم پس از فرآیند یخ­گشایی همراه بود (26). در تحقیق دیگر، افزودن عصاره آبی گیاه رزماری به رقیق‏کننده منی بز، سبب افزایش فراسنجه‌های کیفی اسپرم شامل تحرک، زنده­مانی، یک‏پارچگی غشای پلاسمایی و کاهش مقدار ناهنجاری­های مورفولوژیکی اسپرم­ها شد (27). طباطبایی وکیلی و همکاران (28) با افزودن عصاره اسطوخودوس به رقیق‏کننده منی خروس مشاهده کردند که دوزهای پایین این عصاره در مقایسه با سطوح بالاتر آن سبب بهبود فراسنجه­های کیفی اسپرم در مقایسه با شاهد شد که موافق با یافته­های مطالعه حاضر در قوچ عربی با استفاده از عصاره سیر می­باشد. در مطالعه دیگر، با افزودن سطوح مختلف عصاره گیاه پونه (شامل صفر، 100 و 200 میکرولیتر بر میلی­لیتر مشابه با مطالعه ما) به منی قوچ بلوچی، بیش‏ترین درصد تحرک پیش‏رونده اسپرم مربوط به بیش‏ترین دوز عصاره بود که تحقیق حاضر مغایر با یافته­های این پژوهش می­باشد (29). با بررسی تاثیر افزودن سطوح 100، 150 و 200 میکرولیتر عصاره زغال اخته به رقیق‏کننده منی قوچ قزل مشخص شد که سطح 150 میکرولیتر در میلی­لیتر این عصاره با بهبود فراسنجه­­های کیفی اسپرم بعد از فرایند انجماد – یخ­گشایی همراه بود (30). در تحقیق دیگر، استفاده از مقادیر افزایشی عصاره آویشن در رقیق‏کننده منی قوچ مغانی نشان داد که دوزهای پایین این عصاره (2، 4 و 8 میلی­لیتر در دسی­لیتر) سبب بهبود فراسنجه­های درصد تحرک کلی و پیش‏رونده، زنده مانی و سلامت غشای پلاسمایی اسپرم­ها متعاقب فرایند انجماد و یخ­گشایی شد. این در حالی است که بالاترین دوز به‏کار رفته عصاره آویشن یعنی 16 میلی­لیتر در دسی­لیتر اثر منفی بر تمام صفات ارزیابی شده داشت (31). عسگری و همکاران (32) نیز با افزودن سطوح مختلف عصاره دانه خرنوب به رقیق‏کننده منی قوچ نژاد فراهانی گزارش دادند که سطح 05/0 میلی­لیتر این عصاره در مقایسه با سطوح بالاتر آن (1/0، 15/0 و 20/0 میلی­لیتر) می­تواند سبب محافظت بهتر اسپرم­ها طی فراید انجماد و یخ­گشایی شود. این مشاهدات مشابه با نتایج مطالعه حاضر مبنی بر عمل‏کرد بهتر دوز پایین عصاره سیر (50 میکرولیتر در میلی­لیتر) در محافظت از اسپرم­های قوچ عربی طی فرایند نگه‏داری منی به‏حالت مایع می­باشد. تقریبا تمام سلول­ها دارای مواد و آنزیم­هایی هستند که می­توانند اثرات سمی انواع اکسیژن­های واکنش پذیر را خنثی کنند. اما میزان توانایی آنتی­ اکسیدانت‏های اسپرم در مقایسه با دیگر سلول­ها پایین­تر است و این سلول­ها نسبت به فشارهای اکسیداتیو آسیب پذیرتر هستند (33). فعالیت آنتی ­اکسیدانتی سیر به‏واسطه ترکیبات سولفوری موجود در آن می­باشد که این مواد در عصاره سیر، فراوان دیده می­شود. افزودن عصاره­ی سیر به آب آشامیدنی موش­های نر سبب بهبود عمل‏کرد تولیدمثلی آن­ها شد (11). آلیسین موجود در سیر دارای خواص ضدمیکروبی قوی­تر از برخی آنتی بیوتیک­ها نظیر پنی­سیلین، آمپی‏سیلین، داکسی‏سیلین، استرپتومایسین و سفاکسیلین علیه بسیاری از باکتری­های گرم مثبت و منی می­باشد (34). این نکته می­تواند در نگه‏داری منی حیوانات تحت شرایط مایع نیز حائز اهمیت باشد. چرا که یکی از عوامل افت کیفیت اسپرم­ها، رشد میکروارگانیسم­ها در مایع منی است. سیر در محافظت از DNA اسپرم و بازسازی آن نیز موثر بوده و با دارا بودن ویتامین­های C، B و E، در ظرفیت­یابی اسپرم نقش داشته و خاصیت آنتی­ اکسیدانتی دارد (19).

نتیجه­گیری

به‏طور­کلی از مطالعه حاضر می­توان نتیجه گرفت که با افزودن سطوح مختلف عصاره سیر به رقیق­کننده منی قوچ عربی، استفاده از دوزهای پایین­تر عصاره سیر (ترجیحا 50 میکرولیتر در میلی­لیتر) سبب بهبود اغلب فراسنجه­های کیفی اسپرم طی زمان­های مختلف نگه‏داری منی به‏حالت مایع تحت دمای 5 درجه سلسیوس شد. هر چند غلظت مالون­دی­آلدئید پلاسمای منی تحت تاثیر تیمارهای آزمایشی قرار نگرفت. لذا مصرف مقادیر پایین عصاره سیر در رقیق‏کننده منی قوچ به‏منظور بهبود عمل‏کرد اسپرم توصیه می­شود.

تشکر و قدردانی

از دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان به‏سبب فراهم نمودن امکانات تحقیق حاضر تشکر و قدردانی می­شود.