مقدمه:

فلزات سنگین و تاثیرات مضر آن‫ها بر سلامت انسان مدت‫هاست که مورد توجه محققین قرار دارد. انسان از طرق مختلف از جمله روش‫های طبیعی مثل آب‫های آشامیدنی و یا انجام فعالیت‫های صنعتی مانند ساخت ظروف شیشه‫ای، آلیاژهای فلزی، صنایع میکروالکتریک، آفت‫کش­های کشاورزی و نگه­دارنده­های چوب به‫طور مستمر در معرض این فلزات قرار می‫گیرد (1). یکی از انواع فلزات سنگین آرسنیک است که در فعالیت‫های صنعتی کاربرد گسترده‫ای دارد. قرار گرفتن در معرض آرسنیک و تجمع آن در بافت‫ها منجر به اختلالاتی در عملکرد قلب، ایجاد زخم­های ­پوستی، القای بیماری­های عروق محیطی، فشار خون، بیماری پای سیاه، دیابت، نوروتوکسیسیتی و سرطان می‫شود (2). آرسنیک توسط EPA و IARC از جمله سرطان‫زاهای گروه یک دسته بندی شده است (3). تخمین زده می‌شود که بیش از 58 میلیون نفر در سراسر جهان  در معرض سطوح سرطان‌زا از آرسنیک قرار دارند (4). افزایش غلظت آرسنیک در محیط ‌زیست تهدید عمده‌ای برای سلامتی انسان به‫شمار می‌رود. این فلز می‫تواند از طریق استنشاق، بلع و تماس پوستی جذب بافت‫ها شده و منجر به اثرات ژنتیکی و سرطانی مثل سرطان پوست شود. علاوه بر این، این عنصر ممکن است از جفت عبور کرده و منجر به افزایش میزان سقط خودبه‌خودی، وزن کم هنگام تولد و مشکلات دیگر در جنین شود (5). افراد ازنظر زیست ‌محیطی به‫طور عمده از طریق آب آشامیدنی در معرض آرسنیک قرار می‌گیرند. قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض این فلز سنگین یکی از دلایل اصلی ایجاد سرطان است (6). آرسنیک همچنین در درمان افراد مبتلا به سرطان به‫عنوان یک داروی شیمی درمانی استفاده می‫شود (7).

سرطان بیماری است که سالانه باعث مرگ و میر هزاران انسان در سراسر جهان می‫شود. میزان مرگ ومیر ناشی از سرطان به مراتب بیشتر از مرگ به‫علت سکته مغزی و سایر بیماری‫های قلبی و عروقی است (8). یکی از عوامل مهم دخیل در ایجاد سلول‫های سرطانی، آنیوپلوئیدی است (9, 10). بیش­ ‌از ‌30 درصد از ‌تومورهای بافت­های ‌جامد  و ‌15 درصد ‌از ‌سرطآن‫های ‌خون ‌درجاتی ‌از ‌آنیوپلوئیدی ‌را ‌نشان ‌می­دهند (11)‌. شواهد حاکی از این است که سیر ‌تکاملی ‌سلول‫های ‌سرطانی ‌از ‌حالت ‌خوش‌خیم ‌به‫حالت ‌تهاجمی و بدخیم ‌با‌ افزایش‌ آنیوپلوئیدی مرتبط است (12).

وین بلاستین اولین آلکالوئید‌ طبیعی ‌با‌ عملکرد ‌ضد تکثیری ‌است ‌که‌ در‌ سال ‌1958در ‌عصاره ‌برگ­های ‌گیاه Vinca rosea کشف ‌شد. این‌ ماده یک ‌داروی ‌ضد‌ توموری ‌قوی ‌است‌ که ‌کاربرد‌ گسترده‫ای‌ در ‌شیمی‌درمانی ‌سرطان ‌دارد. وین بلاستین با توانایی ایجاد اختلال در عملکرد رشته‫های توبولینی دوک تقسیم، آنیوپلوئیدی را القا می کند (13, 14). این ماده امروزه به‫عنوان یک آنیوژن قدرتمند شناخته شده و در مطالعات متعددی به‫منظور القای آنیوپلوئیدی مورد استفاده قرار گرفته است (15, 16).

آزمون میکرونوکلئوس روشی بسیار کارآمد، سریع و قابل اعتماد جهت بررسی صدمات کروموزومی است (17). در این روش صدمات ساختاری مانند شکستگی‫های کروموزومی و یا کروماتیدی و صدمات تعدادی مانند جاماندگی کروموزومی در حین مهاجرت قابل بررسی است. قطعات کروموزومی یا ‌کروموزوم‫ها‫ی کامل جامانده در مرحله آنافاز و مهاجرت کروموزوم‫ها به قطبین به‫صورت ریز ‌هسته‫ها‫یی  (میکرونوکلئوس) در کنار ‌هسته‫ها‫ی اصلی مشاهده می شوند. افزایش در فراوانی میکرونوکلئوس‫ها بیانگر افزایش صدمات کروموزومی است. استفاده از مهار کننده سیتوکینز (cytochalasin-b) باعث ایجاد سلول‫های دو ‌هسته‫ای‫ در پایان تقسیم می‫شود. جهت اطمینان از بررسی صدمات کروموزومی در سلول‫هایی که در طول آزمایش تیمار و تقسیم شده‫اند، شمارش میکرونوکلئوس‫ها در سلول‫های دو ‌هسته‫ای‫ انجام می‫شود (18).

با توجه به نقش دوگانه آرسنیک در درمان و القای سرطان و همچنین ارتباط نزدیک آنیوپلوئیدی و سرطان، مناسب است که توانایی القا یا زمینه سازی ایجاد آنیوپلوئیدی توسط این فلز بررسی شود. در مطالعه حاضر تاثیر افزایش آسیب پذیری سلولی به وین بلاستین پس از تیمار با غلظت‫های مختلف آرسنیک مورد بررسی قرار گرفت. جهت بررسی صدمات کروموزمی القایی از آزمون میکرونوکلئوس در سلول‫های دو ‌هسته‫ای‫ استفاده شد.

2- مواد و روش­ها:

پژوهش حاضر تحت نظارت کمیته اخلاق در پژوهش دانشگاه فردوسی مشهد و با کد IR.UM.REC.1400.070 صورت پذیرفت.

رده سلولی: در مطالعه حاضر از رده سلولی فیبروبلاستی طبیعی انسان  (HDF )که از بانک سلولی آزمایشگاه کشت سلول گروه زیست شناسی دانشگاه فردوسی مشهد تهیه شده بود، استفاده شد. محیط کشت مورد استفاده high glucose DMEM کامل شده با 15 درصد FBS بود. سلول‫ها در این محیط در انکوباتور 37 درجه سانتی‫گراد با میزان 5 درصد CO₂ قرار داده شدند. پاساژ سلولی هر 72 ساعت و با رسیدن سلول‫ها به 90  درصد هم‫پوشی انجام شد.

بررسی زنده مانی: جهت بررسی زنده مانی سلول‫ها از روش MTT استفاده شد.

سلول‫ها با تراکم 8000 در ‌چاهک‫ها‫ی ظرف 96 خانه با میزان 200 میکرولیتر از محیط کشت، کشت شدند. پس از 24 ساعت چهار غلظت 100، 500، 1000 و 1500 ng/ml از آرسنیک و چهار غلظت 5/0، 00/1، 50/1 و 00/2 ng/ml از وین بلاستین به ‌چاهک‫ها‫ اضافه شد. همچنین سلول‫ها تحت تاثیر تیمار هم‫زمان این دو ماده قرار گرفتند. برای این منظور، به ‌چاهک‫ها‫ چهار غلظت آرسنیک و چهار غلظت وین بلاستین به‫طور هم‫زمان افزوده شد. برای هر غلظت/زمان سه تکرار در نظر گرفته شد. پس از گذشت 24، 48 و 72 ساعت از تیمار، محیط کشت حاوی 10 درصد رنگ MTT جایگزین محیط قبلی شد. پس از گذشت 4 ساعت محلول DMSO به ‌چاهک‫ها‫ اضافه و در نهایت توسط دستگاه ELISA reader (Awareness) در طول موج nm545 خوانش میزان رنگ انجام شد.

آزمون میکرونوکلئوس: سلول‫ها در فلاسک‫های کشت T25 با میزان هم‫پوشی 60 درصد تحت تیمار چهار غلظت20، 100، 200 و 300 ng/ml آرسنیک و چهار غلظت 75/0، 00/1، 50/1 و 00/2 ng/ml از وین بلاستین قرار گرفتند. جهت تیمار هم‫زمان ابتدا در فلاسک‫های جداگانه غلظت‫های 100، 200 و 300 ng/ml از آرسنیک اضافه و پس از گذشت 2 ساعت غلظت‫های 75/0، 50/1 و 00/2 ng/ml از وین بلاستین به‫طور مجزا افزوده شد. هر تیمار در دو محیط کشت موازی انجام شد.

آزمون میکرونوکلئوس بر اساس روش پیشنهادی Fenech با کمی تغییر صورت پذیرفت (18). بدین شکل که، پس از گذشت 24 ساعت از تیمار ها cyto-b با غلظت نهایی 4 µg/ml به محیط‫های کشت اضافه شد. سلول‫های تیمار شده با cyto-b پس از گذشت 24 ساعت با کمک تریپسین برداشت شده و به لوله‫ی سانتریفوژ منتقل شدند. پس از سانتریفوژ در دور 1000 و زمان 10 دقیقه و دور ریختن محلول رویی سلول‫ها توسط محلول هایپوتونیک KCl  (075/0 مولار) به‫مدت 10 دقیقه مجاورشدند. دو بار شستشو با محلول فیکساتور متانول: اسید استیک  (1:3) و سپس معلق سازی سلول‫ها در مقدار اندکی از فیکساتور مراحل بعدی کار بودند. از سوسپانسیون سلولی تعداد 5-6 قطره بر روی لام‫های میکروسکوپی تمیز و سرد ریخته و گسترش داده شد. پس از خشک شدن لام‫ها در محیط، رنگ آمیزی آن‫ها با کمک گیمسا 10 درصد به‫مدت 18 دقیقه انجام شد.

شمارش سلولی: شمارش سلولی بر روی سلول‫های دو ‌هسته‫ای‫  (Binucleated cells)  (Bi) انجام شد. بر روی هر لام حداقل 400 سلول دو ‌هسته‫ای‫ بررسی و تعداد سلول‫های دو ‌هسته‫ای‫ دارای میکرونوکلئوس  (Micronucleated Binucleated cells)  (BiMn) شمارش شدند. فراوانی BiMn از فرمول زیر به‫دست آمد:

 of BiMn= (BiMn)/ (Total Bi scored) x 100 %

3- آنالیز آماری

آنالیز آماری نتایج MTT با کمک نرم افزار Graph Pad Prism6 انجام شد. نتایج حاصل از این بررسی با کمک نرم افزار Sigmaplot به‫صورت نمودار ترسیم شد.

آنالیز آماری داده‫های آزمون میکرونوکلئوس توسط نرم افزار MINITAB نسخه ۱۹ صورت پذیرفت. در بررسی این داده‫ها از آزمون واریانس یک‫طرفه و آزمون t با سطح معنی‫داری p<0.05 استفاده شد. نمودارها با کمک نرم افزار GraphPad Prism 8 و Excel رسم شد.

4- نتایج:

بررسی زیستایی سلول‫ها پس از تیمار با آرسنیک

 نتایج حاصل از بررسی اثر غلظت‫های مختلف آرسنیک  (ng/ml 100- 1500) بر زیستایی سلول‫های HDF  نشان داد که آرسنیک به‫صورت وابسته به غلظت موجب کاهش درصد زیستایی در آن‫ها می‫شود  (نمودار1). مقادیر IC50 در زمان‫های ۲۴، ۴۸ و ۷۲  ساعت بعد از تیمار با آرسنیک ، به‫ترتیب 604/3، 379/3 و 228/6  ng/ml به‫دست آمد.

نمودار1: تاثیر تیمار با غلظت‫های مختلف آرسنیک بر توان زیستی سلول‫های HDF

بررسی زیستایی سلول‫ها پس از تیمار با وین بلاستین

 بررسی زیستایی سلول‫ها پس از تیمار با  غلظت‫های مختلف وین بلاستین ( ng/ml 2- 5/0) در مدت زمان ۲۴، ۴۸ و ۷۲ ساعت بیانگر کاهش زیستایی آن‫ها است  (نمودار2). مقادیر IC50 محاسبه شده در مدت زمان ۲۴، ۴۸ و ۷۲ ساعت ، به‫ترتیب 6/3، 0/3 و 3/2 ng/ml می­باشد.

نمودار2: تاثیر تیمار با غلظت‫های مختلف وین بلاستین بر توان زیستی سلول‫های HDF

تیمار هم‫زمان با وین بلاستین و آرسنیک

 نتایج حاصل از بررسی اثر توامان غلظت‫های مختلف آرسنیک  (ng/ml 100- 1500) و غلظت‫های مختلف وین بلاستین (ng/ml 2- 5/0) در مدت زمان ۲۴، ۴۸ و ۷۲ ساعت بر زیستایی سلول‫های HDF  نشان داد که تیمارتوام آرسنیک و وین بلاستین  به‫صورت وابسته به غلظت موجب کاهش معنی‫داری در درصد زیستایی سلول‫ها تا 60 درصد می‫شود  (نمودار 3).

نمودار3: تاثیر تیمار هم‫زمان غلظت‫های مختلف وین بلاستین و a) غلظت ng/ml 100 آرسنیک، b) غلظت n g/ml 500  آرسنیک، c) غلظت ng/ml 1000  آرسنیک و d) غلظت ng/ml 1500 آرسنیک بر توان زیستی سلول‫های HDF

بررسی صدمات کروموزومی با استفاده از آزمون میکرونوکلئوس

با توجه به کشنده بودن آرسنیک در غلظت‫های بالای 300 ng/ml و نیاز به سلول‫های زنده در حال تقسیم برای انجام آزمون میکرونوکلئوس، در بخش دوم کار و برای بررسی صدمات کروموزومی ناشی از تیمار با آرسنیک، از غلظت‫های زیر 300 ng/ml استفاده شد.

تیمار آرسنیک

 تیمار سلول‫ها با غلظت‫های 20، 100، 200 و 300 ng/ml آرسنیک منجر به افزایش معنی‫دار و وابسته به غلظت در فروانی سلول‫های دو ‌هسته‫ای‫ دارای میکرونوکلئوس شد ( p<0.05). نتایج این تیمار و تاثیر آن در افزایش فراوانی BiMn در نمودار 4 آمده است.

نمودار4: فراوانی سلول‫های دو ‌هسته‫ای‫ دارای میکرونوکلئوس ( BiMn) در نتیجه تیمار با غلظت‫های مختلف آرسنیک ( ng/ml). * p<0.05، ** p<0.01، *** p<0.001

تیمار با وین بلاستین

 نمودار 5 نتیجه تیمار سلول‫های HDF با چهار غلظت 75/0، 00/1، 50/1 و 00/2 ng/ml وین بلاستین را نشان می‫دهد. تیمار سلول‫ها با غلظت‫های مختلف وین بلاستین باعث افزایش معنی‫دار فراوانی BiMn در همه غلظت‫ها شده است ( p<0.01).

نمودار 5: فراوانی سلول‫های دو ‌هسته‫ای‫ دارای میکرونوکلئوس ( BiMn) در نتیجه تیمار با غلظت‫های مختلف وین بلاستین. ** p<0.01

تیمار هم‫زمان آرسنیک و وین بلاستین

 نمودار 6 نتایج حاصل از تیمار سلول‫ها با سه غلظت 75/0، 00/1 و 00/2 ng/ml وین بلاستین را پس از تمیار با سه غلظت 100، 200 و 300 ng/ml آرسنیک نشان می‫دهد. در تمام موارد، تیمار هم‫زمان سلول‫ها با آرسنیک و وین بلاستین باعث افزایش معنی‫دار در فراوانی BiMn در مقایسه با کنترل شده است (p<0.01). افزایش فراوانی BiMn وابسته به افزایش غلظت آرسنیک در تیمارهای مختلف با وین بلاستین است.

نمودار 6: فراوانی سلول‫های دو ‌هسته‫ای‫ دارای میکرونوکلئوس ( BiMn) در نتیجه تیمار با غلظت‫های مختلف آرسنیک پس از تیمار با 75/0 ng/ml، 00/1 ng/ml و 00/2 ng/ml وین بلاستین. ** p<0.01، *** p<0.001

همچنین در این نمودار فراوانی BiMn در سلول‫های تیمار شده با وین بلاستین به‫تنهایی با سلول‫های تیمار شده به‫شکل هم‫زمان با غلظت‫های مختلف آرسنیک و وین بلاستین مقایسه شده است. چنان‫که مشخص است، تیمار با آرسنیک سبب افزایش معنی‫دار در فراوانی BiMn در مقایسه با غلظت‫های نظیر از وین بلاستین بدون آرسنیک شده است ( p<0.01). بیشترین تفاوت مربوط به غلظت‫های بالای آرسنیک استفاده شده در این آزمایش بوده است.

5- بحث

در مطالعه حاضر تاثیر کشندگی آرسنیک بر سلول‫های HDF مورد بررسی قرار گرفت. مطالعات انجام شده بر روی آرسنیک طیف وسیعی از غلظت را مورد بررسی قرار داده اند (19-21). بسته به نوع و شرایط آزمایش غلظت کشنده آرسنیک از مقادیر پایین معادل 100 تا غلظت‫های بالای حدود 1000 ng/ml متغیر بوده است. جهت پوشش این طیف وسیع غلظتی  جهت یافتن غلظت کشنده در این آزمایش، چهار غلظت 100، 500، 1000 و 1500 ng/ml از آرسنیک مورد استفاده قرار گرفت. تیمار سلول‫ها با آرسنیک در غلظت‫ها و زمان‫های مختلف باعث کاهش قدرت زیستایی سلول‫ها شد. این کاهش در تیمار هم‫زمان با وین بلاستین نیز مشاهده شد. به‫طور کلی با افزایش زمان تیمار، قدرت زیستایی نیز کاهش بیشتری را نشان داد. سایر مطالعات نیز تاثیر کشنده بودن تیمار با غلظت‫های مختلف آرسنیک را در دوره‫های زمانی مختلف نشان داده اند (19-21). آرسنیک با افزایش سطح گونه‫های فعال اکسیژن، کاهش پتانسیل غشای میتوکندری و فعال کردن مسیرهای متعدد استرس و مرگ سلولی باعث کاهش توانایی زنده ماندن سلول‫های تیمار شده می‫شود (7). سلول‫های تیمار شده با آرسنیک و ترکیبات معدنی آن به‫طور قابل ملاحظه‫ای کاهش بیان پروتئین سکیورین را نشان دادند. کاهش سکیورین به‫نوبه خود باعث القای آپوپتوزیس از مسیر غیر P53 می‫شود (22).

بررسی صدمات کروموزومی القایی توسط آرسنیک و وین بلاستین توسط آزمون میکرونوکلئوس انجام پذیرفت. از آن‫جایی‫که انجام این آزمون بر اساس توانایی تقسیم سلولی است، غلظت‫های انتخاب شده در این بخش زیر غلظت کشنده آرسنیک و وین بلاستین بود. تیمار سلول‫ها با غلظت‫های مختلف آرسنیک باعث افزایش فراوانی میکرونوکلئوس شد. تشکیل میکرونوکلئوس بیانگر شکستگی یا جاماندن ‌کروموزوم‫ها‫ در حین تقسیم سلولی ست. لذا افزایش فراوانی میکرونوکلئوس نشان دهنده افزایش صدمات کروموزومی است. تاثیر آرسنیک بر افزایش فراوانی میکرونوکلئوس در سایر مطالعات برون و درون تنی نیز گزارش شده است (23, 24). آرسنیک با افزایش سطح رادیکال‫های آزاد در سلول‫های تیمار شده می‫تواند آسیب‫های کروموزومی را افزایش دهد. شواهد نشان می‫دهند که اگرچه آرسنیک با مولکول DNA  ارتباط مستقیم برقرار نمی‫کند اما با افزایش سطح رادیکال‫های آزاد باعث القای شکستگی‫های تک و دو رشته‫ای در DNA می‫شود (25). سلول‫های تیمار شده با آرسنیک میزان بیان و فعالیت کم‫تری در پروتئین های OGG1 و APE1 که در تعمیر BER نقش کلیدی دارند را نشان داده اند. آرسنیک همچنین می‫تواند با کاهش یا توقف بیان پروتئین‫های موثر در تعمیر از نوع NER مانند ERCC1، XPB و XPF باعث توقف این نوع تعمیر نیز شود (26). لذا سلول‫هایی که در معرض این فلز قرار گرفته اند هم از طریق حمله رادیکال‫های آزاد به مولکول DNA و هم توقف سیستم های تعمیر DNA آسیب پذیری بالایی را به شکستگی‫های کروموزومی نشان خواهند داد.

بررسی‫ها نشان می‫دهد که آرسنیک نه تنها باعث افزایش صدمات کروموزومی می‫شود، بلکه می‫تواند زمینه ساز تاثیر سایر عوامل صدمه زننده به سیستم ژنتیکی و کروموزومی سلول‫ها نیز باشد. استرس اکسیداتیو ناشی از تیمار با آرسنیک سبب تشکیل باز آلی تغییر شکل یافته 8-oxoguanine می‫شود. تشکیل این باز تغییر شکل یافته احتمال جهش G:C به A:T را افزایش می‫دهد. لذا افزایش آسیب پذیری سلول‫های تیمار شده با آرسنیک به سایر عوامل صدمه زننده ژنتیکی می‫تواند نتیجه جهش‫های متعدد ژنومی و از کار افتادن یا کاهش کارایی سیستم‫های کنترلی و تعمیری سلول باشد (27, 28).

وین بلاستین به‫عنوان یک آنیوژن شناخته شده می‫تواند فراوانی میکرونوکلئوس را در سلول‫های تیمار شده افزایش دهد (29). با توجه به ماهیت این ماده انتظار می‫رود این افزایش به‫دلیل اختلالات تعدادی کروموزومی و به‫طور خاص جاماندن ‌کروموزوم‫ها‫ در تقسیم سلولی باشد (30). در مطالعه حاضر تیمار با وین بلاستین باعث افزایش فراوانی میکرونوکلئوس شد که این افزایش مرتبط با توانایی آنیوژنیک وین بلاستین تفسیر می‫شود.

قابل توجه است که وین بلاستین در سلول‫هایی که با غلظت‫های مختلف آرسنیک تیمار شده بودند باعث افزایش بیشتری در فراوانی میکرونوکلئوس در مقایسه با تیمار با وین بلاستین به تنهایی شد. مطالعات نشان داده اند که آرسنیک و ترکیبات مختلف آن می‫توانند باعث تاخیر میتوزی و اختلال در تشکیل دوک تقسیم که منجر به ناپایداری های کروموزومی شوند (20, 31). همچنین تیمار سلول‫ها با آرسنیک باعث اختلال در چرخه سلول و عملکرد نقاط کنترلی در تقسیم سلول می‫شود (26). سلول‫های تیمار شده با آرسنیک در چرخه سلولی پاسخ درستی به صدمات کروموزومی و DNA نمی‫دهند. به‫طوری‫که سلول‫های صدمه دیده از نقاط کنترلی عبور کرده و در مسیر چرخه سلولی بدون توقف به پیش می‫روند. آرسنیک باعث افزایش بیان cyclin D و cyclin E شده و در همین حال کاهش بیان cyclin F را به‫دنبال دارد. نتیجه این تغییرات در سطوح cyclinهای مختلف فشار به سلول جهت عبور از G1/S به G2/M خواهد بود (26). لذا سلول‫های تیمار شده با آرسنیک بسیار مستعد اختلالات کروموزومی ناشی از خطا در تقسیم سلولی خواهند بود. تیمار هم‫زمان سلول‫ها با آرسنیک و وین بلاستین که القای آنیوپلوئیدی می‫کند، باعث افزایش چشم‫گیر فراوانی میکرونوکلئوس شده است. با توجه به نحوه عمل وین بلاستین و این افزایش در فراوانی میکرونوکلئوس در تیمار هم‫زمان با وین بلاستین و آرسنیک در مقایسه با تیمار وین بلاستین به‫تنهایی، می‫توان نتیجه گرفت که آرسنیک زمینه ساز موثری در افزایش نابسامانی میتوزی و به طبع آن فراوانی اختلالات تعدادی کروموزومی در هنگام تقسیم است.

آرسنیک در بحث سرطان دارای نقشی دوگانه است. این فلز سنگین نه تنها به‫عنوان داروی درمان سرطان استفاده می‫شود بلکه خود می‫تواند یک عامل سرطان‫زا نیز باشد. در نتیجه مطالعه حاضر تا حدودی می‫توان این نقش دوگانه را توضیح داد.

آرسنیک نقش ضد سرطانی خود را از طریق تجمع رادیکال‫های آزاد در سلول‫های سرطانی و در نتیجه مرگ سلولی ایفا می‫کند (32). از طرفی با توجه به نقش تاثیرگذار و مهم آنیوپلوئیدی در القای سرطان می‫توان قدرت آرسنیک در القای سرطان را نه تنها در توان اکسیدانی و اختلال در فرآیند تعمیر DNA دانست، بلکه در ارتباط به توان این ماده در ایجاد نابهنجاری در مهاجرت کروموزومی در میتوز مرتبط نمود (20, 31).

6- نتیجه­گیری

آرسنیک به‫عنوان یک فلز سنگین که به‫طور گسترده در زندگی بشر حاضر است، قادر به ایجاد صدمات کروموزومی و ژنتیکی مستقیم از طریق ایجاد رادیکال‫های آزاد است. مطالعه حاضر نشان می‫دهد که این فلز همچنین با زمینه سازی مناسب می‫تواند عامل اصلی در القای آنیوپلوئیدی از طریق سایر عوامل صدمه زننده نیز باشد. این موضوع می‫تواند به‫عنوان پاسخ مناسبی در خصوص تاثیر مثبت این فلز در القای سرطان مورد توجه قرار گیرد.

 7- تشکر و قدردانی

این کار پژوهشی در قالب پایان نامه دانشجویی به شماره 55235/3  در دانشگاه فردوسی مشهد انجام شد. نویسندگان تشکر
و قدردانی خود را نسبت به دانشگاه فردوسی مشهد و معاونت پژوهشی آن دانشگاه اعلام می‫دارند. همچنین از همکاری و
راهنمایی‫های ارزنده جناب آقای ابراهیم ملکی در روند انجام این پژوهش، تقدیر و تشکر می‫شود.