دانشگاه اراک سلول و بافت 2228-7035 16 4 2025 12 22 Strategies to deal with heat stress in crop plants راه‫کارهای مقابله با تنش گرما در گیاهان زراعی 389 420 733406 10.66224/JCT.16.4.389 FA اسماعیل قلی نژاد دانشیار گروه علمی علوم کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایرانe_gholinejad@pnu.ac.ir 0000-0003-1896-8784 رضا درویش زاده استاد، گروه تولید و ژنتیک گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه. ارومیه: r.darvishzadeh@urmia.ac.ir Journal Article Introduction: Heat stress is one of the most significant environmental stresses that limits the growth, metabolism, and productivity of crops worldwide. As global temperatures rise due to climate change, the intensity and frequency of hot and dry days are increasing significantly. This phenomenon poses a serious threat to agricultural productivity, as the simultaneous occurrence of drought and heat stress adversely affects various agricultural characteristics. These include traits related to growth and development, biomass accumulation, and overall yield. In this context, various physiological traits such as leaf water content, canopy temperature, membrane stability, chlorophyll content, stomatal conductance, chlorophyll fluorescence, and photosynthesis are seriously disrupted. Understanding these impacts is crucial for developing effective strategies to mitigate heat stress and enhance crop resilience. The objective of this article is to investigate the effects, mechanisms of tolerance, management, and control of heat stress in crop plants. This article is prepared as a review of the literature and examines various strategies for coping with heat stress in plants. This article is a review article that was obtained by searching related articles in reliable sites (Google Scholar, Web of Science, PubMed, Scopus, and SID) and aims to investigate the effects, mechanisms of tolerance, management, and control of heat stress. Plants have developed a range of adaptive defense strategies to cope with heat stress. These strategies include mechanisms for removing reactive oxygen species (ROS), producing osmolytes, and modulating secondary metabolites and various hormones. The survival of the plant under heat stress depends on its ability to perceive the stress, produce and transmit signals, and initiate appropriate physiological and biochemical changes. For instance, changes in gene expression and metabolite synthesis significantly improve plant tolerance to heat stress. Adaptation mechanisms to heat stress include leaf curling, which reduces water loss, precocity, which allows for earlier maturation, and the accumulation of osmotic protectors that help maintain cellular integrity. Additionally, the activation of antioxidant defense mechanisms plays a crucial role in mitigating oxidative damage caused by heat stress. Heat stress can be effectively mitigated through various agricultural practices. These practices include selecting appropriate planting methods, choosing the right planting date, selecting suitable cultivars that are more resilient to heat, and implementing effective irrigation methods. Furthermore, the exogenous use of protectants, such as osmotic protectors (e.g., proline, glycine betaine, trehalose), phytohormones (e.g., abscisic acid, gibberellic acids, jasmonic acids), signaling molecules (e.g., nitric oxide), polyamines (e.g., putrescine, spermidine, spermine), trace elements (e.g., selenium, silicon), and essential nutrients (e.g., nitrogen, phosphorus, potassium, calcium) are effective in reducing the damage caused by heat stress. These practices not only enhance plant resilience but also contribute to maintaining agricultural productivity under changing climatic conditions. Conclusion: Molecular and biotechnological strategies are also crucial for developing heat stress tolerance in plants. Advances in molecular biology have facilitated a better understanding of the mechanisms underlying heat stress tolerance. Plants respond to environmental stresses by modulating the expression of multiple genes and coordinating gene expression in various ways. The expression of heat shock proteins (HSPs) plays a vital role in protecting intracellular proteins from denaturation, thereby maintaining their stability and function. By integrating molecular approaches with traditional breeding techniques, researchers can develop crop varieties that are better equipped to withstand heat stress. Overall, a comprehensive understanding of heat stress mechanisms and effective management strategies is essential for ensuring sustainable agricultural productivity in the face of climate change. مقدمه: تنش گرمایی، با تشدید ناشی از تغییرات اقلیمی، یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های رشد و بهره‌وری گیاهان است. وقوع همزمان گرما و خشکی تأثیرات مضاعفی بر ویژگی‌های مورفولوژیک، فیزیولوژیک و عملکرد محصولات زراعی دارد. مقاله حاضر یک مقاله مروری است که با جستجو در مقالههای مرتبط در سایتهای معتبر (Google scholar, Web of science, PubMed, Scopus, sid) به‫دست آمده است و با هدف بررسی اثرات، سازوکارهای تحمل، مدیریت و کنترل تنش گرما تهیه شده است.گیاهان برای مقابله با تنش گرمایی از راهبردهای اجتناب و سازگاری استفاده می‌کنند. اجتناب شامل واکنش‌های سریع مانند تنظیم روزنه‌ها، تغییر جهت برگ‌ها و خنک‌سازی از طریق تعریق است. سازگاری‌های بلندمدت نیز تغییرات تکاملی در صفات فنولوژیک و مورفولوژیک را در بر می‌گیرد. در سطح مولکولی و بیوشیمیایی، پاسخ‌های پیچیده‌ای از جمله تجمع اسمولیت‌های محافظ (مانند پرولین و گلیسین‌بتائین)، فعال‌سازی سیستم دفاع آنتی‌اکسیدانی برای خنثی‌سازی رادیکال‌های آزاد، بیان پروتئین‌های شوک حرارتی جهت حفاظت از پروتئین‌های سلولی و تنظیم شبکه‌های سیگنالینگ و بیان ژن‌ها رخ می‌دهد. این سازوکارها به‌طور هماهنگ، بقا و عملکرد گیاه را تحت تنش بهبود می‌بخشند. نتیجه‏گیری: مدیریت مؤثر تنش گرمایی مستلزم یک رویکرد یکپارچه است. راهکارهای زراعی مانند انتخاب ارقام متحمل، تاریخ کاشت مناسب، و مدیریت بهینه آبیاری پایه اصلی این رویکرد هستند. همچنین، کاربرد خارجی محافظ‌هایی مانند اسمولیت‌ها، فیتوهورمون‌ها (اسید آبسیزیک)، عناصر کم‌مصرف (مانند سلنیوم) و مواد مغذی می‌تواند آسیب ناشی از گرما را کاهش دهد. در نهایت، به‌کارگیری ابزارهای بیوتکنولوژیک و مولکولی برای درک عمیق‌تر سازوکارهای تحمل و توسعه ارقام مقاوم، راهکاری اساسی و آینده‌نگرانه است.